AŞI
AŞI i. Meyve. Anaç denen başka bir bitkiye yapıştırıp kaynaştırmak için canlı bir bitkiden alınan göz, dal veya tomurcuk.
// Aşılamak işlemi. (Bk. ansİkl.) // Aşı bağları, bitkilerin aşılanmasında kullanılan bağlar. (Bk. ansİkl.) || Aşı bıçağı, aşıcılıkta kullanılan, kalem çakısı ve göz çakısı diye iki çeşidi olan bıçak. Bk. ansİkl. // Aşı çeliği, aşı yerinden süren filiz. || Aşı kalemi, bitki aşılarında, esas gövdeye sokulan bir ucu sivri çubuk. Kalem de denir. // Aşı macunu, bazı kalem aşılarında yara yerine sürülen yapışkan madde. (Bileşiminde zift, balmumu ve zeytinyağı vardır. Soğuk ve sıcak olmak üzere iki türlü kullanılır. Bir sıcak macun bileşimi: 500 gr balmumu, 2 500 gr reçine, 650 gr beziryağı, 650 gr un.) || Aşı sandığı, asma aşılarını çimlendirmek için kullanılan kutu.
// Aşı tutmak, eklenen parçanın, yerine kaynayıp filiz vermesi. || Aşı yapmak, kalem ve göz tabir edilen parçaların esas bitkide açılan yarığa yerleştirilmesi. || Aşı yeri, kalemle esas bitkinin (anacın) birleştiği yer. (Anaçla kalem arasında büyüme farkı varsa aşı yeri kabarır.)
— Ansİkl. Meyve. Aşırım amacı meyveli ve çiçekli ağaç ve ağaççıkların üretilmesi veya çoğaltılmasıdır. Aşı, bitki parçalarının (bazen değişik bitkilerin) bitiştirilmesidir. Bunlardan biri (anaç), yeni bitkinin gelişmesi için topraktan gerekli besin maddelerini alır, diğeri veya diğerleri (kalem) elde edilmek istenilen bitkinin özelliklerini sağlar. Eski Yunanlılar ve Romalılar aşıyı doğu memleketlerinden öğrenmişlerdi. Aşı, ancak birbirleriyle tutum kabiliyeti olan meyve türleri arasında yapılabilir.
Başlıca meyvelerin aşılanabilecekleri anaçlar: antep fıstığı (fıstık, menengeç), armut (armut, ahlat, ayva), ayva (ayva), badem (badem, erik), ceviz (ceviz), dut (dut), elma (elma), erik (erik, badem, zerdali), kayısı (zerdali, badem, erik), kiraz (idris), limon (portakal, turunç), malta eriği (alıç, ahlat, ayva), mandalina (portakal, limon, turunç), portakal (limon, turunç), şeftali (şeftali, badem, erik), vişne (idris), zeytin (zeytin, delice).
Klasik üç aşı çeşidi vardır:
1. Bitiştirme aşısı’nda, iki dal aynı uzunlukta yanlamasına verev kesilir, yanaştırılır, kesik yerlerinden birleştirilir ve sağlam bir bağla bağlanır. Kalem işini gören dal daha sonra anaçtan ayrılır;
2. Kalem aşısı veya yarma aşı’Ğa, anaç sapı yatay kesilir, ucu yarılır, bu yarığa, üzerinde iki veya üç göz bulunan bir yıllık dalın inceltilen ucu yerleştirilir, kaynaşmayı sağlamak İçin bağlanır; kalem aşısının da pek çok çeşidi vardır (çift yarma, ingiliz, tam yarma, kakma, v.b.);
3° Göz (veya tomurcuk) aşısı’nda, kalem olarak bir veya birkaç göz, T şeklinde kesilen kabuğun altına yerleştirilir; 4° Aşı bağları’nın birçok çeşidi vardır: yün iplikleri (göz ve ince aşılar için), pamuk iplikleri (ağır büyüyen bitkiler için. ince olursa birkaç kat yapılarak zeytinyağına bandırılır ve yumuşatılır), kendir lifleri, rafya (en iyi bağ).
Bunlardan başka söğüt, karaağaç, kestane gibi bazı ağaç kabuk ve soymukları, sazlar ve sepet söğüdü de kullanılır. \\ En basit aşı bıçağı, keskin bir çakıdır. Sapının dibinde kemikten veya sert ağaçtan bir çıkıntı bulunur. Bu kısım ağacın kabuğunu kaldırmağa ve gövdeden ayırmağa yarar. Asmaları aşılamak için büyük bir hızla çalışan aşı makineleri de vardır.
♦ Aşıcı i. Aşı yapan kimse, aşılama uzmanı.
♦ Aşıcılık i. Aşı yapma işi veya mesleği.
♦ Aşılı sıf. Aşılanmış, kendisine aşı yapılmış: Aşılı ağaç.
♦ Aşısız sıf. Aşı yapılmamış yabanî ağaç. (ML)
İlgili veya benzer nitelikli ansiklopedik bilgi içeren diğer sayfalar:
- BERGAMOT ağacı BERGAMOT ağacı blş. i. Bergamot veren turunç ağacı türü. —...
- BADEM AĞACI BADEM AĞACI blş. i. Gülgillerden 6 ilâ 8 m boyunda...
- AZMAYİŞ AZMAYİŞ i. (fars. üzmüden, denemek’ten âzmâyiş). Esk. Deneme, tecrübe: Zannetme...
- ACIBADEM ACIBADEM i. (acı; fars. bâdâm). Gülgillerden bir meyve ağacı (eprunus...
- ÇAĞLA veya ÇAĞALA ÇAĞLA veya ÇAĞALA i. Badem, erik, kayısı gibi yemişlerin yenebilen...
- DARAĞACI DARAĞACI blş. i. (fars. dür, ağaç ve türk. ağaç’tan). İdam...
- ÇELİK ÇELİK i. (çelmek’ttn çel-i-k). Kısa kesilmiş ağaç dalı. || Kök...
- ATALANTİA ATALANTİA i. Dikenli ağaç veya ağaççık. Asya’nın ekvator bölgelerinde, Çin’de...
- ÇAPLA ÇAPLA İ. Gravürcülük. Ofortçuların kullandığı çelik uçlu kalem. || Kuyumcuların...
- CAVÎ veya CAVî kalemi CAVÎ veya CAVî kalemi i. (Cava’dan). Esk. Hattatlık. Çok ince...
- AYVA AYVA i. Bot. İri armut biçiminde, sarı renkte, üstü tüycüklü,...
- ASÎ veya ASA ASÎ veya ASA sıf. (ar. asi). Esk. Uygun, elverişli. ||...
