Özel Arama

AOSTA vadisi

AOSTA vadisi hakkında diğer dizin sayfaları >>AOSTA vadisi

Özet:

AOSTA vadisi, ital. Valle d’Aosta, İtalya’nın Batı Alpler kesiminde. Aosta vadisi adı verilen ve Doğu Bâltea vadisinin her iki yanında yer alan bölge; 105 800 nüf.

Devamı >>

RODOLPHE II (öl. 937)

RODOLPHE II (öl. 937) hakkında diğer dizin sayfaları >>RODOLPHE II (öl. 937)

Özet:

RODOLPHE II (öl. 937), Bourgogne (912-937) ve İtalya (924-926) kralı. Rodolphe I’in oğlu. Arnulf’un babasından almak istediği, Jüralar ötesi toprakların fethini tamamladı ve Thurgau ile Aargau’yu kendisine bırak­tırdı, italya yarımadasında bir sefere giri­şerek Piacenza yakınında Fiorenzuola’da Berengario’yu yendi (923) ve italya kralı seçildi. Ama Hugues d’Arles tarafmdan İtalya’dan çıkarıldı. Hugues d’Arles, İtal­ya’da her türlü rekabeti önlemek için Provence krallığı üstündeki bütün haklarını fii­len Rodolphe II’ye terk etti; böylece İki Bourgogne krallığı (Bourgogne ve Provence) veya Arles krallığı kurulmuş oldu. (L)

ROBERT II Solu

ROBERT II Solu hakkında diğer dizin sayfaları >>ROBERT II Solu

Özet:

ROBERT II Solu, Fransa kralı (Orleans 970′e doğr. – Melun 1031). 996-1031 Arasın­da hüküm sürdü.

Devamı >>

PROVENCE Tarih

PROVENCE Tarih hakkında diğer dizin sayfaları >>PROVENCE Tarih

Özet:

PROVENCE Tarih

Phokaia’lılar M. ö. VI. yy.da Massaliaryı (Marsilya) kurdukları sırada Ligürler de Rhöne’un doğusunda Akdeniz kıyısına yer­leştiler; Massalia gerek doğrudan doğruya, gerek ticaret acenteleri aracılığıyle yerli­ler arasında yunan asıllı bir tarım (bağcılık, zeytinlikler) ve sanayiyi (çanak çömlek ya­pımı) yaydı. Keltler, Ligürlerle karıştılar (M.ö. IV.-III. yy.). Galya’da bir koalisyon kurulması (125-121), Romalıları ülkeyi işgal etmeğe teşvik etti (salyen kalesi Entromont’un yıkılması; Aix’in kurulması 122); bu iş­galin hedefi, İspanya’ya geçişi kolaylaştırmaktı (via Domitia’nın inşası). İlk Alp ötesi eyalet (Provincia Romana) meydana geldi ve bölgeye adını verdi:
Provence. Son­radan Narbonnensis (Narbonne’un kurul­ması, 118) adını alan bu eyalete Tötonların yenilmesinden (Aix, 102) ve barışın sağlan­masından (90-83) sonra tüccarlar ve şöval­yeler akın etti. Marsilya’ya boyun eğdirilmesinden sonra (49) Sezar emekli askerlerini Arles, Bezieıs ve Frejus’e yerleştirdi; Augustus da, Orange, Vienne, Avignon v.b. kolonilerini kurarak eyaletin yasasını tespit etti. Alp kesimi (Alp e s-M arıt ime s) impara­torun yetkisi altına verildi; bölgenin geri kalan kısmı senato eyaleti haline getirildi ve bir vali ile bir meclis (her ikisi de Narbonne’da [Narbonnensis]) tarafından yöne­tilmeğe başlandı. İlk barbar akınlarından sonra (M.S. 250′ye doğr.) Narbonnensis iki­ye bölündü; Rhöne’un doğusundaki kısım (Alpes Maritimes buraya bağlıydı) Viennoise adını aldı (293-305). Yeni barbar akınları ön­ce Viennoise’ın doğusunda ikinci bir Nar­bonnensis kurulmasını (381), sonra Galyalar valisinin Treves’den Arles’e çekilmesini ge­rektirdi. Arles, Batı imparatorluğunun de­vamı boyunca (395-476), Vizigotlara direndi. Batı Roma imparatorluğu yıkılınca bölgenin güneyini Vizigotlar, kuzeyini ise Burgondlar işgal ettiler. Vizigotların Vouills’de bozguna uğramasından (507) sonra yerlerini Ostrogotlar aldı; sonra Franklar Provence’ı krallık­larına kattılar (536). Bourgogne krallığına bağlanan Provence, muhtariyetini bir ölçü­de korudu; ama Araplar Septimania bölge­sini işgal edince (VIII. yy.) Charles Mart el Arapların tarafını tutan Provence’lılara bo­yun eğdirdi (736-739). Martel’in birliklerinin yakıp yıktığı Provence, Karolenjler zamanın­da büyük ölçüde geriledi. Verdun antlaşmasıyle (843) Lothar’a geçen eyalette, oğlu Kari ilk Provence krallığını (855-363) kur­du. Mirasçılar arasındaki on beş yıl süren mücadeleden sonra Kel Charles’ın kayınbi­raderi Boson, Bourgogne ve Provence kralı seçildi (879); Boson’un ölümünden sonra birçok defa el değiştiren eyalette, 947′de Bourgogne-Provence krallığı kuruldu. Bura­nın hükümdarı Konrad, Arles, Apt ve Avignon’da üç kontluk kurarak yönetimi elinde topladı. Bu sayede Boson’un oğlu Guillaume, derebeylere hâkimiyetini kabul ettire­rek, kıyıya yerleşmiş olan Arapları ülkeden çıkardı; şehirlerde ticaretin yeniden başla­ması sayesinde burjuvazi gelişmeğe başladı. Bourgogne Provence krallığı imparatora ge­çene kadar (1032) Guillaume’un sülâlesi iktidarı elinde tuttu. Toprakların kadın vâris­ler elinde bölünmesini önlemek için 1112′de Gevaudan’lı Beauce ile evlenen Barcelona kontu Ramon Berenguer III ve Toulouse kontu Alphonse Jourdain 1125′te Provence’ı bölüştüler. Berenguer III, Rhöne, Durance, Alpler ve deniz arasında kalan toprakları (kontluk), Alphonse Jourdain ise Rhöne’un batısındaki kısmı (markilik) aldı. Baux de­rebeyleri (Baux savaşları, 1142-1162), Forcalquier kontları ve Toulouse kontlarıyle çatışan katalonyalı Provence kontları, din adamlarının desteğini sağladılar; savaşı kazanınca evlilik yoluyle Forcalquier kontlu­ğunu ele geçirdiler (1196). Kontların Toulon’da ve Balear adalarında müslümanlarla savaştıkları sırada, doğu ticaretiyle zengin­leşen burjuvalar birçok hürriyet elde ettiler. Tutumları kont Ramon Berenguer IV’ü (1209-1245) kontluğu yeniden teşkilâtlandır­mağa şevketti. Berenguer IV, Provence’ı «baillie»liklere (adalet görevlisi) böldü; ken­dinden öncekilerin siyasetinden vaz geçti ve Fransa ile ilişki kurdu (1235′e doğr). ölümü üzerine yerine damadı Anjou’lu Charles geçti (1246-1285); sık sık yurt dışına çıkmak zorunda kalan Charles, Provence’ta katalan asıllı bir senechal tarafından yönetilen ger­çek bir merkezî hükümet kurdu; senechal’e bir kurul yardım ediyordu; Charles iki yeni «baillie» kurdu ve Baux derebeylerinin des­teklediği bir komün isyanından yararlanarak konsüllüklerin yerine «viguerie»leri (hâkim) getirdi (1251-1262). Ramon Berenguer IV-ün ustaca maliye siyasetiyle biriken bütçe fazlası, Charles I’in İtalya’da, özellikle Na­poli’de (1266) bir ittifak ve fetih siyasetine girişmesine imkân verdi. Ama Sicilya kat­liamı (1282) ertesinde, Napoli Deniz savaşında Charles I’in bozguna uğramasından sonra, oğlu Charles II’nin (1285-1309) fid­yesini ödemek için ilk Provence meclisleri toplandı (1286) ve vergi işleri düzenlendi. Provence’ın zenginliği, Sicilya’nın ve Akka’-yı müslümanların almasından (1291) sonra doğu ticaretinin kaybedilmesinden, Ara-gon’a karşı savaştan ve korsanlardan büyük zarar gördü. ülke o tarihte halkının üçte ikiye yakınını kaybetti. Kra­liçe Jeanne I, Anjou’lunun (1343 – 1382) siyaseti, şirketlerin (1357-1358), Aragon çe­telerinin (1361) ve fransız çetelerinin (1365-1369) akınları durumu daha da ağırlaştır­dı. Jeanne I’in evlat edindiği (1380) Anjou’­lu Louis I’in (1383-1384) ölümünden sonra dul karısı, Nice, Puget-Theniers, Lantosque vadisi ve Barcelonette’i Savoia’ya bıraktı. Vârisleri Louis II (1384-1417) ve Louis III (1417-1434), Napoli’yi yeniden ele geçirmek için giriştikleri seferler yüzünden hazineyi boşalttılar. Rene (1434-1450) Napoli’yi kesinlikle kaybetti ve barış yeniden sağlanın­ca Provence’ın iktisadî kalkınmasına katkı­da bulundu. Yerine geçen yeğeni Maine’li Charles (öl. 1480) ölürken Provence’ı Fran­sa kralı Louis XI’e miras bıraktı. Fransa kralı bir barış ve birliği sağlama siyaseti güttü. Fransız-lspanyol savaşları sırasında François I’in isviçreli ve alman birlikleri, Provence’a («Valdo’culuğu» ve Luther’ciliği soktular (1545). Aix parlamentosu sapkınlı­ğa savaş açtı ve «valdo’cular» ezildi (1545). Din savaşı sırasında katolikler «Ligue» (birlik) adı altında birleşirken Protestanlar krala ve «siyasetçilere» yanaştılar (1584). Ligue başkanı Cassaubc (1591-1596), Marsil­ya’da zorbalığını sürdürürken vali, Proven­ce’ın ortasına ve güneyine hâkimdi. Aix parlamentosu, Henri IV’ün mezhep de­ğiştirmesinden sonra tanıdı (1594). Her üç yılda bir toplanan meclisler vergi kanunları çıkarmada çekimser davrandığından, 1639′dan sonra toplanmağa çağrılmadılar; yerleri­ni kralın iktidarını destekleyen bir komün­ler genel meclisi aldı; bu mecliste Aix konsülleri, Provence’ın savunucusuydu. Bir dilekçe meclisi kurulması ve üye­lerine parlamento başkanı ve danışmanı olma imkânı tanınması (1647) soyluların is­yanına yol açtı; isyanı Mazarin’in Provence valiliğine tayin ettiği Merceur dükü bastır­dı (1652-1653). Marsilya’ya boyun eğdirilme-sinden sonra (mart 1660), Provence’ı krali­yet idaresi yönetti.

Devamı >>

PHİLİPPE III

PHİLİPPE III hakkında diğer dizin sayfaları >>PHİLİPPE III

Özet:

PHİLİPPE III iyi (Dijon 1396-Bruge 1467), Bourgogne dükü (1419-1467). Korkusuz Je­an ile Marguerite de Baviere’in büyük oğ­lu. 1419′da Charles VI’nın kızı Michelle de France (öl. 1422) ile evlendi. Karısı, Somme şehirlerini, Bourgogne devletindeki Picardie arazisinin büyük bir kısmını çe­yiz olarak getirdi. 1422′de Marguerite’in ölümü üzerine önce Bonne d’Artois (1424), sonra’da Portekizli İsabelle ile evlendi. Ba­bası Montereau köprüsünde Armagnac’lar tarafından öldürülünce, Flandre’da ve Bourgogne’da babasının yerine geçti ve veliahta karşı derhal İngilizlerle birleşti. İngi­lizlerle Armagnac’ların birleşmesinden korktuğu veya bunu en zararsız çözüm yo­lu olarak gördüğü için Henry IV’ü Fransa tahtına vâris yapan Troyes antlaşmasına katıldı (1420). Charles VI ölünce (1422), Henry VI’yı Fransa ve İngiltere kralı olarak tanıdı. Bourgogne dükünün kızkarde­şi Anne ile evlenen ingiliz kral naibi Bedford, Philippe’e Tournai’ye, Mâcon ve Auxerre kontluklarını, Barsur-Seine senyörlüğünü (1424) verdi. Bourgogne dükü 1421′de satın alınmış olan Namur kontluğunu eline geçirdi; Jacqueline de Baviere’in mi­rası (Hainaut, Zeland, Friesland) mese­lesiyle uğraştı. Teyzesinin oğlu Philippe de Saint-Pol’den kendisine Brabant ve Limbourg miras kaldı. Hollanda’nın birliğini gerçekleştirmeğe çalışan İyi Philippe, Char­les VII’ye karşı giriştikleri savaşta ingiliz­lere pek az yardımda bulundu. Çünkü Clouchester’in Jacqueline de Baviere lehi­ne müdahalede bulunmasından dolayı İn­gilizlere kızgındı. Bir hayli tereddütten sonra Charles VII ile Arras antlaşmasını imzaladı (eylül 1435); vasalmm kendisini Fransa kralı olarak tanıması için Charles VII, Korkusuz Jean’ın öldürüldüğünü in­kâr etti ve Charles VI veya Bedford tara­fından kendisine verilmiş olan yerleri Bo­urgogne düküne verdi. İngiltere’ye karşı açılan savaşa isteksizce katılan Philippe, Lüksemburg’u satın alarak (burası 1443′te tam anlamıyle eline geçti) Hollanda’ya doğ­ru yayılmağa devam etti. Therouanne, Tournai, Cambrai (üvey kardeşi Jean, 1440-1479), Liege (yeğeni Louis de Bourbon, 1456-1482), Utrecht (gaynmeşru oğlu David, 1456-1496) piskoposluklarını, Gelderland ve Kleve düklüklerini himayesine aldı. Brugge’de (1436-1438) ve Gand’da (1449-1453) patlak veren ayaklanmalara rağmen Flandre’da otoritesi kuvvetlendi. Böylece gerçek­ten bir Bourgogne imparatorluğu kuruldu. Ama bu imparatorluk sürekli olmadı. Champagne eyaleti (İngiltere kralı Henry VI, burasını kendisine bağışlamış olduğu halde) Philippe’in otoritesinden kurtuldu. «Büyük Ponant dükü» yani Philippe top­raklarının doğu kısmı üstünde nazarî ola­rak metbuluk hakkına sahip bulunan im­parator Friedrich III’ten Lotharingia kral­lık tacını istedi (1447), ama sadece Brabant ile sınırlanan krallık unvanını kabul etmedi. Tarihçiler Philippe’in bu yükselme hırsının nerelere vardığını hâlâ araştırmak­tadırlar. Nitekim eyaleti erindeki hükümet işlerinde ne ölçüde rol aynadığı da bilin­memektedir. Toison d’or tarikatının kuru­cusu (1429), J. Van Eyck ile R. Van der Weyden’in koruyucusu olan kendini beğen­miş, gösteriş meraklısı, müsrif ve şöval­yelik delisi İyi Philippe’in güçlü kişiliği, belki de, 1422′den 1462′ye kadar şansölye olan Nicolas Rolin ile Croy’un faaliyet­lerini gizleyen bir göstermelikten başka şey değildi. Hükümdarlığı güçlü bir devletin kurulmasına yol açtı (kuvvetli topçu bir­likleriyle desteklenen otuz iki nizamî bö­lüğü kapsayan bir ordu); bu devletin iyi işleyen kurumları vardı. Bunların bazıları bölgeseldi (Büyük Bourgogne meclisinin dü­zenlenmesi [1446J, «Bourgogne düklüğü ve ülkenin genel töreleri»nin yazılması ve yü­rürlüğe girmesi [1459], Dole üniversitesi­nin1 [1422], Düklüğün ve Hollanda sarayı­nın en yüksek adalet makamı olan Brabant mahkemesinin kurulması [1428]); ba­zı başka kurumların ise iyi Philippe’in bü­tün topraklarında yetkisi vardı; bazı başka kurumların yetki alanı ise Sınırlıyken (Bo­urgogne düklüğü) krallığın bütününe yayıl­dı (Bourgogne Büyük meclisi ve şansölyeliği). Hükümranlığının sonlarında dükün kişiliğindeki bozulma ve gerileme açıkça ortaya çıkmıştı. Bu arada, Charles VII ile olan ilişkiler gittikçe kötüleşti ama Phi­lippe, ünlü «Sülün ziyafeti»nde katılmayı kabul ettiği haçlı seferleriyle uğraşıyordu. Kaçıp yanına sığınan (1456) veliaht, «kral Louis XII» olduktan (1461) sonra ona kar­şı nankörlük etti. Aslında Fransa kralı hesabına çalışan Croy’ların teşvikiyle Phi­lippe, Somme şehirlerinin yeniden satın a-lınmasını kabul etti; oğlu Charolais kon­tu, Croy’ları kovdu (1465). «Belçika’nın kurucusu»nun hükümranlığı ise Charles’ın idareyi fiilen ele almasıyle sona erdi. (L)

PHİLİPPE VI DE VALOİS

PHİLİPPE VI DE VALOİS hakkında diğer dizin sayfaları >>PHİLİPPE VI DE VALOİS

Özet:

PHİLİPPE VI DE VALOİS (1293-Nogent-le-Roi 1350), Fransa kralı (1328-1350), Marguerite de Sicile ile Charles de Valois’nin (Güzel Philippe‘in kardeşi) oğlu ve Yiğit Philippe IH’ün torunu. Son Capet’lerden Güzel Charles IVün ölümü üzerine naip oldu (şubat 1328). Bu hükümdarın dul kalan karısı, kocasının ölümünden sonra bir kız çocuğu dünyaya getirdiğinden Philippe VI, krallık baronları ve özellikle, kendisini Güzel Philippe’in kızı İsabelle ve onun kocası İngiltere kralı Edward IH’e tercih eden Merkezî hükümet görevlileri tarafından kral olarak tanındı. Gerçekten de tahta geçmesini Capet’lerin ve babasına emeği geçenlerin desteğine borçluydu. Bunların çoğunu 1328′den sonra çeşitli meclislere sokarak mükâfatlandırdı. Louis X’un kızı Jeanne I’e, Champagne’dan vaz geçmesine karşılık Navarra’nm mülkiyetini tanıdı. Valois’lar veya dolaylı Capet’ler hanedanının ilk kralı olan bu orta zekâlı, gösteriş meraklısı ve şövalye maceralarının hayranı kral gerçeği göremeyen ve kolayca etki altında kalan bir kimseydi. Gerçi çevresinde değerli kimseler vardı ama, aralarındaki bölünme ve ayrılmalar çoğunlukla tasfiyelere yol açıyordu. Nitekim, kayınbiraderi Robert d’Artois, Bourgogne dükünün baskısı sonucunda (1331) tasfiye edildi. Dük 1335′te, Miles de Noyers lehine Guillaume de Sainte-Maure’u da uzaklaştırdı. Miles de Noyers ise sırtını 1343 krizine kadar Bourgogne’lu zenginlere dayadı; ama bu krizle kral, parlamento üyelerinin görüşüne başvurmak zorunda kaldı. Philippe VI, kont Louis de Nevers yararına Fland-*re’da ayaklanan şehirlere karşı büyük bir mücadeleye girişti (Kassel zaferi, 1328); İngiltere kralı kendisine Guyenne vasallığmı istemeyerek verdi, ama ona bu ülke üstünde hiç bir hak ve ayrıcalık tanımadı; Philippe VI, belki de Fransa tacım ele geçirmeyi hayal eden kralın bu isteklerine karşı koymak zorunda kaldı. Ayrıca, Bretagne olayları iki kral arasındaki bağlantıları bozacak nitelikteydi. Fransa kralı, Paris’te O-Iivier de Clisson’u ve Edward III ile entrika çevirmekten sanık on dört Breton asilzadesini tutuklamıştı (1343). Philippe VI için yıkıcı olan Yüzyıl savaşı böylece başladı, benizde L’ficluse (Sluis) civarında (1340′ta filosu burada battı), karada ise Cr6cy-en Ponthieu’de yenildi (1346); Calais’nin zaptına engel olamadı (1347). İktisadî ve sosyal sebeplerin sonucu olan çetin bir ayaklanmanın patlak verdiği Flandre’da hiç bir başarı elde edemedi ve müttefiki Charles de Blois’nın Bretagne’daki birkaç başarısına rağmen Edward IH’ün desteklediği Montfort’lar ailesi taraftarlarının hakkından gelemedi.

Devamı >>

PePİN

PePİN hakkında diğer dizin sayfaları >>PePİN

Özet:

PePİN Kısa (Jupille 715′e doğr. – Saint -Deniş 768), saray nazırı (741-751), sonra Frankların kralı oldu (751-768). Charles Martel ile Rothrude’ün küçük oğlu. Miras yoluyle Bourgogne, Neustria ve Provence’ı elde etti ve kardeşi Carloman ile (741-747) birlikte ülkeyi yönetti, üvey kardeşleri Grif-fon’u hapse attırdılar. Charles Martel’in ö-lümünden sonra, özellikle Almanlar arasında başgösteren ayaklanmaları (742, 744, 745) bastırdılar ve Merovenj hanedanından birini kral yapmayı daha uygun gördüler (Chil-derich III, 743-751). Germania’nın hıristi-yanlaştırılmasında Aziz Bonifacius’a yardım eden iki kardeş, onu frank papaz sınıfını yeniden düzenlemekle görevlendirdiler, fakat doğrudan doğruya papaya bağlı bir metropolittik otoritesi kazanmasına izin vermediler. Carloman feragat edince (747) tek başına saray nazırı kalan Pepin, Bavyera’-da yeni bir ayaklanmayı bastırdı. Bu harekette Griffon yeniden ortaya çıktı (748 -749); bunun üzerine Bavyera, dük Thassilo erginlik yaşma gelinceye kadar P6pin’e bağlı kaldı (763). Papa Zacharias’ın da razı olması (hattâ kışkırtması) ile Pepin, Childerich III’ü tahtından indirdi ve kendisini, büyükler meclisine Franklar kralı seçtirerek Aziz Bonifacius’a kutsal yağ ile ov-durttu (751 sonu). Böylece Karolenj hanedanını kurdu. Yalnız halk tarafından değil Tanrı tarafından da seçilmiş olan Pepin, gaspettiği krallığı dinî âyin ile meşru hale getirmiş oluyordu. Bu sırada papa Stepha-nus II, Lombardların kralı Aistolf’a karşı Pepin’in desteğini sağlamak için, Ponthierry’ye gitti (754). Bu yardımı kolaylıkla elde edebilmek için de Pepin ile iki oğlunun âyinini ikinci defa olarak kendisi yaptı (754). Buna karşılık, Pepin, Aistolf’u «Aziz Petrus»a verilen (756) eksarklığı iki kere bırakmağa zorladı (754-756). Az sonra Frankların kralı silâh altına alman savaşçıları mart yerine mayıs ayında topladı (756); babası zamanında yağma edilen kiliseye tazminat olarak verilmek üzere vergi ödenmesini zorunlu kıldı. Müslümanlardan Sep-timania’yı aldı (752-759) ve dük Waifre ile uzun süren bir savaştan (760-768) sonra Akitanya’yı da krallığına kattı. Nihayet, ölmeden önce eyaletlerini oğulları Carloman ile Charles (Charlamagne) arasında paylaştırdı. (L)

Özel Arama