Özel Arama

ÂDİ

ÂDİ hakkında diğer dizin sayfaları >>ÂDİ

Özet:

ÂDİ sıf. (ar. < âdi). Hiç bir fevkalâdeliği ol­mayan, her zaman görülebilen, sıradan; Ben sancakbeyi oldum, o âdi bir adam kal­dı, yine nüfuzu benden ziyade geçiyor (Na­mık Kemal).

Devamı >>

RİLLET (Louis)

RİLLET (Louis) hakkında diğer dizin sayfaları >>RİLLET (Louis)

Özet:

RİLLET (Louis), isviçreli subay ve siya­set adamı (1794-1855).

Devamı >>

REJİM

REJİM hakkında diğer dizin sayfaları >>REJİM

Özet:

REJİM i. (lat. regimen, yönetmek eylemi’nden fr. reğime). Yönetme, düzenleme tar­zı, düzen.

Devamı >>

Reichstag

Reichstag hakkında diğer dizin sayfaları >>Reichstag

Özet:

Reichstag, alman yasama meclisi (1867-1945). Kutsal İmparatorluğun Diyet meclisi olan ilk Reichstag 1663′ten itibaren, Regensburg’da temsilcilerden kurulu bir dai­mî kongre oldu ve imparatorlukla birlikte dağıldı (1806).

Devamı >>

Reichsrat

Reichsrat hakkında diğer dizin sayfaları >>Reichsrat

Özet:

Reichsrat, İmparatorluk meclisine (1840 -1861), sonra Avusturya parlamentosuna ve­rilen almanca ad (1861-1918). Kaunitz’in te­şebbüsüyle Avusturya imparaloriçesi Maria Theresia, 1760′ta bir Devlet şûrası (Staatsrat) kurdu.

Devamı >>

Regensburg diyeti kararı

Regensburg diyeti kararı hakkında diğer dizin sayfaları >>Regensburg diyeti kararı

Özet:

Regensburg diyeti kararı, Kutsal Roma Germen imparatorluğunun parçalanmasına yol açan karar (1803).

Devamı >>

Regensburg diyeti

Regensburg diyeti hakkında diğer dizin sayfaları >>Regensburg diyeti

Özet:

Regensburg diyeti, 1630′da haziran ekim ayları arasında Regensburg’da toplanan im­paratorluk diyeti, fransız temsilcisi rahip Joseph seçici prenslerin Ferdinand II’ye güvenini sarstı, Ferdinand II de oğlunu Roma kralı seçtirmedi.

Devamı >>

Reform

Reform hakkında diğer dizin sayfaları >>Reform

Özet:

Reform, XVI. y.da Avrupa’nın büyük bir bölümünü papaların hâkimiyetinden çıka­ran ve protestan kiliselerinin kurulmasına yol açan dinî hareket.

Devamı >>

RECESSUS

RECESSUS hakkında diğer dizin sayfaları >>RECESSUS

Özet:

RECESSUS, i. (lat. k.). Diplom. Eski ger­men Diyet’inde görüşmelerin tutanağı. // Hansa birliğinin çıkardığı emirname. (L)

RATAJ (Maciej)

RATAJ (Maciej) hakkında diğer dizin sayfaları >>RATAJ (Maciej)

Özet:

RATAJ (Maciej), polonyah siyaset adamı (1884 – Polmiry, Varşova yakınları 1940). Köylü partisi lideriydi. Millî Eğitim ba­kanı (1921 – 1922), Diyet meclisi başkanı (1922 – 1928) oldu.

Devamı >>

RAİNALD Dassel’li

RAİNALD Dassel’li hakkında diğer dizin sayfaları >>RAİNALD Dassel’li

Özet:

RAİNALD Dassel’li, alman yüksek ra­hibi ve siyaset adamı (1120′ye doğr. – Roma yakınları 1167). Hildesheim(1148) ve Münster (1154) kumandanı oldu, 1156′da imparatorluk şansölyeliğine, 1159′da Köln başpis­koposluğuna getirildi.

Devamı >>

RAÇKİ (Franjo)

RAÇKİ (Franjo) hakkında diğer dizin sayfaları >>RAÇKİ (Franjo)

Özet:

RAÇKİ (Franjo), hırvat tarihçisi (Fuzine, Rijeka yakınları 1828-Zagreb 1894). Kendi­sini San Gerolamo kolejini yönetmek üze­re Roma’ya yollayan (1857-1860) Strossmayer’in yardımcısıydı. Hırvat diyetinde mil­letvekili ve Millî partinin şefi oldu. Yugos­lav akademisinin kurucusudur, özellikle hırvat kaynaklarını ve Aziz Kiril ye Metodiy’in eserlerini inceledi. (L)

RAAB (Julius)

RAAB (Julius) hakkında diğer dizin sayfaları >>RAAB (Julius)

Özet:

RAAB (Julius), avusturyalı siyaset adamı (Sankt Pölten 1891 – Viyana 1964). Avus­turya Diyet meclisi üyesi (1927), çalışma ve ulaştırma bakanı (1938), 1945′te yeniden milletvekili, 1953′te şansölye oldu. 10 Ma­yıs 1959 yasama seçimlerinden sonra hükü­met kurmakta zorluk çekti. 14 Temmuzda kurulan Raab kabinesi, iki sosyalistin (şan­sölye yardımcısı Bruno Pittermann ile dış­işleri bakanı Bruno Kreisky) hâkim olduğu iki partili bir koalisyon kabinesiydi. Raab, 1945′ten beri sürdürdüğü Halkçı parti baş­kanlığından 1960′ta ayrıldı, yerine Alfons Gorbach’a bıraktı. Şansölyelikten istifa edince aynı göreve yine Gorbach getirildi (11 nisan 1961). [L]

PROTESTAN

PROTESTAN hakkında diğer dizin sayfaları >>PROTESTAN

Özet:

PROTESTAN i. (fr. protestanî). önceleri, Luther’ci parti tarafından, İkinci Speyer diyetinde (19 nisan 1529) sunulan «protesto» yu imzalayanları belirten kelime. (Bu terim daha sonra Roma kilisesinden ayrılarak, bütün Reformu benimseyenler için de kul­lanıldı.) [L]

PRENS SABAHADDİN

PRENS SABAHADDİN hakkında diğer dizin sayfaları >>PRENS SABAHADDİN

Özet:

PRENS SABAHADDİN, türk sosyologu ve siyasetçisi (İstanbul 1877 – İsviçre, Neuchâtel 1948). Damat Mahmud Celâleddin Pa­şanın oğlu. Annesi, Sultan Abdülmecid’in kızı Seniha Sultan’dır. Saray geleneğince özel öğrenim gördü. Sonra babası ve kar­deşiyle Paris’e gitti (1899). Paris’te jön türkler içinde bir grubun başına geçti. İkin­ci Meşrutiyetin ilânı (1908) üzerine Türkiye’­ye döndü. Avrupa’da bulunduğu sürede La Revue dergisindeki yazılarıyle ilgi çekti. 1906-1908 Yılları arasında Terakki adlı aylık bir dergi çıkardı. Sosyal ve siyasî düşünce­lerini Birinci İzah, İkinci İzah ve Üçüncü izah (İttihat ve Terakki ile kendi arasındaki görüş ayrılıklarını açıklar) adlan altında ya­yımladı. 31 Mart olayından bir süre sonra tutuklandı (1909); Mahmud Şevket ve Hurşid Paşaların araya girmeleri üzerine serbest bırakıldı. «Teşebbüsü şahsî ve ademi mer­keziyet» (özel teşebbüs ve merkeze bağlı olmadan yönetim) diye adlandırdığı görüş­leri yayılmağa başlayınca «Nesli Cedid kulü­bü adı verilen bir ocak kuruldu. Prens Sa­bahaddin’in düşüncesini benimseyen gençler bu ocağın çevresinde toplandılar. Zaman­la ocağın faaliyetleri siyasî bir nitelik ka­zanmağa başladı, bunun üzerine ocak ka­natıldı (1911). Prens Sabahaddin, ademi merkeziyetçi bir görüşü savunuyor, İttihat ve Terakki’ye karşı çıkıyordu. Bu tutum ve düşüncelerine rağmen Türkiye’de liberal görüşü benimseyenlerle açıkça birleşmedi, onları üstü kapalı bir şekilde tutar görün­dü. İttihat ve Terakki ile bağdaşmayan dü­şüncelerini yazılarıyle açığa vurunca gergin­lik daha da arttı. Bir ara padişaha hitaben Tembellik ve merkeziyetçilik bizi mahvedi-or diye bir yazı yazdı. Balkan savaşının çaktığı yıllarda yazdığı bu yazı ittihatçıları büsbütün öfkelendirdi. Mahmud Şevket Pa­sa suikastine adı karıştı; mahkûm edildi. Bunun üzerine Paris’e kaçtı. Birinci Dünya savaşının çıkması üzerine padişaha barış yapılmasını ileri süren mektuplar yazdı. Savaş bitince Türkiye’ye döndü (1919). Türkiye’de bulunduğu sürece sosyal ve siyasî virüslerini açıklayan yazılar yayımladı. Bir süre sonra tekrar Avrupa’ya gitti (1920). Cumhuriyetin ilânından sonra Osmanlı hanedanın Türkiye’den çıkarılması üzerine bir daha yurda dönemedi, İsviçre’de yerleşti. Prens Sabahaddin, Türkiye’de Durkheim sosyolojisine karşı, kaynağını Le Play ve Edmond Demoulins’de bulan ferdiyetçi (bireyci) sosyoloji anlayışının kurucusu ve tanıtıcısı sayılır. Ona göre bir toplumun, bir devletin temelini fertler teşkil eder. Toklumu kuran, ona varlık bütünlüğü, ya­şama gücü kazandıran fert olduğu için, sosyolojinin işe fertleri ele alarak başlaması gerekir. Ferdin varlık kurallarını, toplum içindeki yerini, görevlerini, fertler arasındaki karşılıklı davranışları, fert­lerin birbirleri karşısındaki tutumlarını, sorumluluklarını araştırmak, açıklamak sosyolojinin görevleridir. Fert, toplum için de­ğil, toplum fert içindir. Devlet, fertlerin or­tak bir başarısı olduğu için, ferde yönelme­li ye onun varlık ilkelerine göre düzenlenmelidir. . Devletin görevi ferdin mutlu­sunu sağlamaktır. Toplum ve devlet ancak fertlerle açıklanabilir; devletten ferde değil, fertten devlete varılır. Fert, devletin temel taşıdır. Devlet fertleri sağlam, yetenekli, yetişkin ve başarılı oldukları ölçüde bütün­lük ve süreklilik kazanır. Başta devlet ol­mak üzere, bütün sosyal kurumlardan önce vardır, öğretim ve eğitimin amacı ferdin yetişmesi, devletin görevi ferdin güvenliğidir. Prens Sabahaddin Durkheim’in görüşlerini benimseyen, içlerinde Ziya Gökalp’in de bulunduğu ittihatçılarla anlaşamıyordu. özellikle Paris’te bulunduğu yıllarda yazmıs olduğu mektuplarda bu görüşleri savun­du. Türkiye’nin kalkınmasını özel teşebbüsün geliştirilmesinde buluyordu. Ona göre üretimin düzenlenmesi, üretici güçlerin geliştirlmesi, bir tarım üfkesi olan Türkiye’de ırana geniş ölçüde önem verilmesi gerek­lidir. Bunların gerçekleştirilmesi de özel te­şebbüsün gelişmesine, tekelci, belli ve tek bir merkeze bağlanmama anlamına gelen ademi merkeziyetçilik anlayışının yerleştirilmesine bağlıdır.

Devamı >>

Pragmatische Sanktion von 1549

Pragmatische Sanktion von 1549 hakkında diğer dizin sayfaları >>Pragmatische Sanktion von 1549

Özet:

Pragmatische Sanktion von 1549 (1549 Dinî yönetmeliği), Augsburg diyetinden (1548) sonra Kari V tarafından (4 kasım 1549) çıkarılan irade. Bu irade ile Felemenk’in on yedi eyaleti (Bourgogne çev­resi) tek şekilli bir veraset hakkına tabi kılınıyor ve fiili olarak imparatorluk kaza yetkisinin dışına çıkartılıyordu. (L)

Pragmatique Sanction de

Pragmatique Sanction de hakkında diğer dizin sayfaları >>Pragmatique Sanction de

Özet:

Pragmatique Sanction de 1713 (1713 Di­nî yönetmeliği), 19 nisan 1713′te germen imparatorluğu (1711′den beri) ile İspanya krallığını (1714′e kadar) otoritesi altında birleştirmiş olan Kari VI tarafından ya­pıldı. Bu yönetmelikle, 1703 Leopold kararı’nı
(bk. leopold I) iptal etti; bununla güttüğü amaç, Avrupa’ya karşı, Habsburg ülkesinin bölünmezliğini ve verasetini, ik­tidardaki imparatorun sülâlesi («Karolin» kolu) lehine teminat altına almaktı; bu kol tamamıyle kadınlardan ibaret olduğu ve daha büyük olan kolun («Josephin» kolu) tamamıyle «kadınlardan» meydana gelmiş olmasına rağmen, bu dinî yönetmelik uygulandı. Tek oğlu arşidük Leopold’un ölümü (1716) ve Maria-Theresia’nın doğuşu (1717) üzerine Kari VI bu di­nî yönetmeliği büyük kolun mirasçılarına evlenmeleri sırasında
(Mari – Josepha ve Maria – Amalia), Avusturya hanedanının çe­şitli devletlerine (1720 ile 1723 arasında) kabul ettirdi; bu da 1724′te P. Sanction’u ilân etmesine imkân verdi; buna karşı­lık Kari VI büyük devletlerin muvafa­katini elde edebilmek için, hükümdarlık döneminin büyük bir kısmını kaplayan ve pahalıya mal olan güç müzakerelere giriş­ti (İspanya ile Viyana anatlaşmasıyle, 1731; İngiltere ile İkinci Viyana antlaşmasının, gizli maddeleriyle, 1731; Birleşik Eyaletler’le 1731′de; Ostende kumpanyasının terk edilmemesi için; 1732 ocak ayında Diyet’in oyu ile Kutsal imparatorlukla; Saksonya ile 1733 temmuz antlaşması; Fransa ile 1735 ve 1738 antlaşmaları ile yapılan müzake­reler). Bununla birlikte yönetmelik ölümün­den (1740) sonra bâtıl addedildi; bu dav­ranışta bulunan yalnız Joseph I’in damat­ları (Saksonya seçicisi August III, 1721′den beri Maria-Josepha’nın kocası ve özel­likle 1722′den beri Maria-Amalia’nın ko­cası olan ve kendisini imparator seçtiren [1742-1745] Bavyera seçicisi Karl-Albrecht) ve aynı zamanda Fransa (Belle-İsle’in sa­vaşçı siyaseti, 1741′de Fleury’ninkine bas­kın çıktı) ile Prusya idi; bu yönetmelik Avusturya Hanedan savaşlarının başlıca se­beplerinden olmuştur; fakat sonunda Maria-Theresia’nın yararına olarak muhafaza edildi (1740-1780) ve 1919′a kadar Avustur­ya devletlerinin birliğini sağlayan yeni ka­mu hukukunun temelini teşkil etti. (L)

Porvoo diyeti

Porvoo diyeti hakkında diğer dizin sayfaları >>Porvoo diyeti

Özet:

Porvoo diyeti, 20 mart 1809′da Porvoo’da, (ar Aleksandr I’e fin halkının bağlılık yemini etmesi için seçilen ve toplantıya çağrılan diyet. Aleksandr I, Finlandiya bü­yük dükü unvanını aldı ve ülkenin ana­yasal kanunlarını kaldırmamak ve kuruluş­larına saygı göstermek vaadinde bulundu. (L)

PİLSUDSKİ (Jozef)

PİLSUDSKİ (Jozef) hakkında diğer dizin sayfaları >>PİLSUDSKİ (Jozef)

Özet:

PİLSUDSKİ (Jozef), polonyalı mareşal ve devlet başkanı (Zulowo, Lityanya 1867-Varşova 1935). Harkov’da tıp öğrencisiyken beş yıl için Sibirya’ya sürgün edildi. Dönüşünde (1892) Polonya Sosyalist par­tisi saflarında mücadeleye girişti. Lodz’ta tutuklandı (1899) ve Petersburg’a gönderil­di. Kaçarak Krakow’a sığındı. 1904-1905 Rus devrimi sırasında Polonya’da tedhişçi hareketleri yönetti. Bir süre sonra her ça­reye baş vurarak Polonya’ya bağımsızlı­ğını kazandırmak isteyen Sosyalist partisi­nin devrimci kolunu kurdu ve «bağımsızlık taraftarı» gönüllüleri teşkilâtlandırdı. 6 A-ğustos 1914′te, müttefiklerin safında sava­şacak olan Polonya lejyonlarını kurdu. İ916′da Avusturyalılar ve Almanlar tara­fından kurulan Polonya peyk devletinde As­kerî daire şefi oldu, Avusturyalılar ve Al­manlar, Rus devriminin yol açtığı kaynaş­ma sırasında onu Magdeburg’da hapse at­tılar (22 temmuz 1917). Pilsudski, 10 ka­sım 1918′de Varşova’ya döndü, Naiplik konseyi tarafından kendisine diktatör yetkisi verildi ve şubat 1919′da ilk Polonya Diyet meclisi tarafından devlet başkanı ve baş­kumandan olarak yetkileri kabul edildi. 1920′de mareşal oldu; bolçeviklere karşı açılan savaşta harekâtı yönetti ve Kiev’in işgalini gerçekleştiremedi, sonra general Weygand başkanlığındaki fransız askerî heyetinin yardımıyle Varşova surları önün­de durumu yeniden düzeltti (bk. polonya-sovyet savaşı). 1922′de siyaset hayatından ayrıldı, fakat 1926′da bir askerî hükü­met darbesi yaparak iktidarı yeniden ele geçirdi. Gerek hükümet başkanı, gerek sa­vaş bakanı olarak ölümüne kadar Polon­ya’nın gerçek hâkimi oldu. Parlamentonun etkisini kısarak ordunun, radikal ve mu­hafazakâr siyasî çevrelerin desteği ile mem­leketi yönetti. (L)

PHİLİPP I

PHİLİPP I hakkında diğer dizin sayfaları >>PHİLİPP I

Özet:

PHİLİPP I (Marburg 1504-Massel 1567). Hessen landgrafı (1509-1567), landgraf Wilhelm’in oğlu ve halefi. 1518 de Reform ha­reketini benimsedi (1524), köylü ayaklanmalarını bastırdı (1524), Saksonya Seçici prensi Johann ile Gotha savunma antlaş­masını imzaladı (mart 1526) ve imparator­dan dinî hürriyet hakkını elde etti (Speyer diyeti, 1526). Marburg’da ilk protestan üni­versitesini kurdu (1527) ve Kari V’in 1526 imtiyazlarını lağvetmesi (Speyer diyeti, 1529) üzerine alman ve isviçreli Protestanları bir­leştirmeğe çalıştı ise de (Marburg kolok­yumu, 1529) başaramadı, Melanchthon’un katolik kilisesine verdiği tavizlere karşı koy­du (Augsburg diyeti, 1530). Bavyera’dan (ekim 1531) ve François I’den (mart 1532) yardım gören Smalkalde birliğini kurdu (aralık 1530-mart 1531). Reforma katılan din bilginlerinin onayıyle, iki kişiyle evlenmesi (1540) skandal yarattı ve Kari V’in baskısı na yol açtı. Yenilen ve imparator tarafın­dan Mühlberg’e hapsettirilen (1547) Philipp. ancak 1552′de Saksonya prensi Moritz saye sinde (Passau barışı) serbest bırakıldı. (L)

PHİLİPPOVİCH von Phillippsberg

PHİLİPPOVİCH von Phillippsberg hakkında diğer dizin sayfaları >>PHİLİPPOVİCH von Phillippsberg

Özet:

PHİLİPPOVİCH von Phillippsberg (Eugen), avusturyalı iktisatçı ve siyaset adamı (Viyana 1858-av.y. 1917). Fıeiburgim- Bıe-isgau (1885′ten itibaren) ve Viyana (1893′-ten sonra) üniversitelerinde profesörlük yaptı. Aşağı Avusturya diyetine (1895-1897) ve Yüksek meclise (1907) üye seçildi. Avusturyalı FaHan grubundandı; ülkesindeki sosyal yasaları geliştirmeyi başardı. Bunun­la beraber marjinalizm öğretisinin de etki­sinde kaldı. Grundriss der Politischen ökonomie (İktisat Biliminin Ana İlkesi) [2 cilt, 1893-1907] uzun süre alman ülkelerin­de iktisat öğretiminin temel eserlerinden bi­ri oldu. öbür eserleri: Die Bank von Engîand im Dienste der Finanzverwaltung des Staates (Devlet Maliyesinin Görevindeki ingiltere Bankası) [1885]; Über Aufgabe und Methode der Polotischen Ökonomie VY£ûsa\ ^ûımmm Görevi ve lAe\oo.u “üs­tüne) [1886]; Die Entwicklung der Wirtschaftpolitischen İdeen im XIX. Jahrhundert (XIX. yy.da İktisat Fikirlerinin Gelişmesi) [1910]. (L)

Özel Arama