» Düşünce hakkında arşivlenen resim, video, animasyon vs. gibi kayıtlar görüntüleniyor.

AKVÂL

AKVÂL hakkında diğer dizin sayfaları >>AKVÂL

Özet:

AKVÂL çoğl. i. (ar. kavi, söz’den akvâl, söz­ler). Teşm. yol. Fikir, düşünce, mütalâa, hü­küm: Şemseddin Sami Beyefendi gibi akvâliyle istişhat olunan bir üstat… (H. C. Yalçın). Akvâl-i sairesi gibi bu hükmünü de bü­yük bir ciddiyetle telakki etmek eser-i hiffet olursa da… (Cenap Şahabeddin). || Dediko­du, rivayet, boş sözler, (M)

Agudeza y arte de ingenio

Agudeza y arte de ingenio hakkında diğer dizin sayfaları >>Agudeza y arte de ingenio

Özet:

Agudeza y arte de ingenio, ispanyol cizviti Baltasar Graciân’ın retorik incelemesi (1648).

Devamı >>

AFAZİ

AFAZİ hakkında diğer dizin sayfaları >>AFAZİ

Özet:

AFAZİ (a bulzl. eki ve yun. phasis, kelime’den fr. aphasie), İnsanların birbiri ile anlaş­malarına yarayan yazılı veya sözlü işaret ve sesleri (alıcı ve verici organların sağlamlığı­na, zekânın yerinde olmasına rağmen) anla­ma ve kullanma melekesinin kaybolması.

Devamı >>

PİCO DELLA MİRANDOLA (Giovanni)

PİCO DELLA MİRANDOLA (Giovanni) hakkında diğer dizin sayfaları >>PİCO DELLA MİRANDOLA (Giovanni)

Özet:

PİCO DELLA MİRANDOLA (Giovanni), italyan düşünürü (Mirandola 1463-Floransa 1494). Kondotiyere Gian Francesco ile Tasso’nun teyzesi Jilia Boiardo’nun en küçük oğlu. öğrenimini Bolognada (1476), sonra İtalya ile Fransa’nın bellibaşlı üni­versitelerinde yaptı. Zekâsı çok erken yaşta gelişti, efsaneleşmiş bir hafızaya sahipti, geniş bir kültür edindi. 1484′te, Floransa’-ya, Lorenzo de Medici’nin yanına yerleşti ve Marsilio Ficino’nun eflatun’cu akademi­sine devam etti. F. Mitridate ve Elia del Medigo ile beraber İbranîce ve Arapça öğ­rendi, kabala’ya merak sardı. Roma’da 1486′da, halk önünde savunmak istediği do­kuz yüz tezi veya Conclusiones Philisophicae Cabalisticae et Theologicae’yi (Felsefe, Kabala ve İlahiyat Üstüne Tezler) yayım­ladı. Bütün medeniyetlerin felsefî, dinî ve ahlâkî gelenekleri üstüne derin bir bilgiye dayanan bu eser, Hıristiyanlığın daha ön­ceki bütün düşünce biçimlerinin kavşak noktası olduğunu göstermek amacını güdü­yordu. Bu cüretli görüş Roma Ruhanî mec­lisi tarafından mahkûm edildi. Dine say­gısızlık suçuyle hakkında kovuşturma açı­lınca (1478), Pico Fransa’ya kaçtı ve üç hafta Vincennes kulesine hapsedildi (1488). Floransa’ya dönüşünde, Savonarola ile dost oldu ve onu derinden etkiledi. 1489′da Heptaplus’unu veya Tekvin’in başlangıcıyle il­gili yorumunu yayımladığı ve hususî astro­loji konusundaki eserini tamamladığı sıra­da, sekreteri Cristoforo Di Casalmaggiore tarafından zehirlendi, ölümünden kısa süre önce dominiken tarikatına girmiş olan dü­şünürün latince eserleri yeğeni tarafından yayımlandı (1496); italyanca Sonetti inediti (Yayımlanmamış Soneler) ise ancak 1894′te basıldı. La Mirandola’nm eseri daha o çağ­da, inancı inkâr etmeksizin, insan aklını her türlü bilimin kaynağı olarak kabul eden bir hümanizma anlayışını dile getiri­yordu. —Yeğeni GiovANNt francesco (Mirandola 1469 -ay.y. 1533), amcasının hayatını (Vita), Savonarola’nın hayatını, ilâhiyat-felsefe konusunda incelemeler ve Hymni Heroici’yi (Kahramanlık İlâhileri) [1507-1531] yazdı. (l)

Action (l’)

Action (l’) hakkında diğer dizin sayfaları >>Action (l’)

Özet:

Action (l’) [Eylem], Maurice Blondel’in e-seri (1893). Blondel, düşünce ile pragma­tizmi, bilim ile dini uzlaştırmağa çalışan ey­lem felsefesi’ni bu eserde ortaya koyar: «Bü­tün öteki eylemleri içine alan ve tamamla­yan eylem, Tanrı’yı gerçekten düşünmek ey­lemidir.» Bu kitap, Bergson’culuk, Tonunaso’culuk ve varlık felsefesi arasında bir sen­tez yapmağa çalışır; istek, bilgi ve varlığın uyuşmasıyle bir çeşit panlojizme varılaca­ğını ileri sürer, (L)

Sıradan martılardan farklı olan Jonathan

Sıradan martılardan farklı olan Jonathan hakkında diğer dizin sayfaları >>Sıradan martılardan farklı olan Jonathan

Özet:

Martı Jonathan Livingston
Richard Bach
Epsilon Yayınevi.
Martı Jonathan Livingston, Amerikalı yazar Richard Bach tarafından yazılmış, bir martının hayatını ve sürüyle birlikte olan yaşamını anlatan fabl türünde hikâye.Bu kitapta Jonathan’ın hayatı,uçuş denemeleri vb. olaylar anlatılıyor.Bütün martıların amacı uçmak değil yemek bulmaktır;ama Jonathan’ın amacı uçmak ve yeni şeyler öğrenmektir.

Devamı >>

SALLAPATİ

SALLAPATİ hakkında diğer dizin sayfaları >>SALLAPATİ

Özet:

SALLAPATİ zf. Halk dili. Düşünmeksi­zin, dikkatsizce, saygısız ve patavatsız bir şekilde:. Müdürün odasına sallapati giril­mez. || Sıf. Saygısız ve patavatsız hareket eden, dikkatsiz, düşüncesiz (kimse): Pek sallapati bir adam. (M)

SAKIB

SAKIB hakkında diğer dizin sayfaları >>SAKIB

Özet:

SAKIB sıf. (ar. sakb’dan sâkıb). Esk. De­len, delik açan, delip geçen, //

Devamı >>

ROMANTİZM

ROMANTİZM hakkında diğer dizin sayfaları >>ROMANTİZM

Özet:

ROMANTİZM i. XVIII. yy. sonuyle XIX. yy. başında Avrupa’da ortaya çıkan ede­biyat, felsefe, sanat ve siyaset hareketi. (Başlıca özelliği, içtenlik ve bireyin yara­tıcı gücü adına bütün kural ve kalıpların reddi, duygu ve içgüdünün yüceltilmesi, po­zitif dinlerin, gelenek kültünün ve millî özelliklerin değer kazanmasıdır.) [Bk. ANSiKL.]

Devamı >>

PSİKOLOJİK

PSİKOLOJİK hakkında diğer dizin sayfaları >>PSİKOLOJİK

Özet:

PSİKOLOJİK sıf. (yun. psykhologikos > fr. psychologique). Psikolojiyle ilgili: «Bu hıyanetlerin fizyolojik, psikolojik sebeple­rini arasak (H. R. Gürpınar). İşte size psi­kolojik bir misal; cıgaranızı yakınız, eli­nize dokundurunuz. Cızz… «Oh» dersiniz (Ömer Seyfeddin) // Psikolojik an, herhan­gi bir işi görmek için elverişli olan an.
— Ask. Psikolojik harp, düşman askerî birliklerinin ve milletinin direnme gücünü zayıflatmak, sivil halkla silâhlı kuvvetlerin arasını açmak için düşüncelere etki yapmak suretiyle uygulanan askerî destekleme sava­şı. (Bk. ANSîKL.)

Devamı >>

POTYEBNYA (Aleksandr Afanasyeviç)

POTYEBNYA (Aleksandr Afanasyeviç) hakkında diğer dizin sayfaları >>POTYEBNYA (Aleksandr Afanasyeviç)

Özet:

POTYEBNYA (Aleksandr Afanasyeviç), ukrayna asıllı rus dilbilimcisi (Romnıy, Poltava 1835-Harkov 1891). Harkov üniversitesin­de ders verdi. İz Zapisok Russkoy Grammatike (Rus Grameri Üstüne Gözlemler) [1874-1941 arasında dört baskı], Mıysl i Yazıyk (Düşünce ve Dil) [1862] adlı eserleri yazdı. Kaynağını halktan alan ilk rus medeniyeti­nin orijinal niteliğini ortaya koydu ve Uk­rayna kültürünün gelişmesinde önemli rol oynadı. (L)

POLİS,Polislik

POLİS,Polislik hakkında diğer dizin sayfaları >>POLİS,Polislik

Özet:

POLİS i. (yun. politeia > lat. politia’dan fr. poliçe). Şehirde kamu düzeni, huzur ve güvenliğini sağlayan teşkilât, kolluk: Mese­leyi polise aksettirdiğime üzülüyorum (R.H. Karay). || Bu teşkilâtın görevli memuru, kollukçu: Genç bir polis isimlerimizi yaz­dı (F. R. Atay). Karşısında duran polise de: — Hanımları yerlerine götür… (Ahmed Rasim). || Polis hafiyesi, suç sayılan işi ve­ya bu işi yapan kimseyi araştırıp meydana çıkarmakla görevlendirilmiş kimse, detektif.
— Ask. Askerî polis, ordu mallarını koru­mak, suçları önlemek, düzen ve asayişi sağ­lamak, suçluları tutuklamakla görevli as­kerlere verilen ad. (Askerî polis, daha çok, başta A.B.D. olmak üzere, bazı yabancı or­dularda bulunur. Türk Silâhlı kuvvetlerinde bu görevi Askeri inzibat teşkilâtı görür.)
— Denize. Gemi polisi, gemi mürettebatının disiplinini sağlamakla görevli polis âmiri. (Türk Deniz kuvvetlerinde bu görevden ge­mi ikinci kumandanı sorumludur; subay, assubay ve erlerden bu göreve ayrılanlarla bu işi yürütür.)
— Ed. Polis romanı (veya oyunu), bir suçlu­yu bulmak veya tespit etmek amacıyle yapı­lan soruçturmayı konu alan roman, oyun. Bk. ANSiKL.
— İda. huk. Bir ülkenin sükûn, güvenlik, sağlık ve düzenini sağlamak ve korumak amacıyle idare tarafından alman ve yürütü­lüp gerçekleştirilmesi birtakım müeyyide­lerle sağlanan genel ve kişisel tedbirlerin ve bu amaçla yerine getirilen hizmetlerin tümünü ifade eden terim.

Devamı >>

POLİGNAC ailesi,

POLİGNAC ailesi, hakkında diğer dizin sayfaları >>POLİGNAC ailesi,

Özet:

POLİGNAC ailesi, Velay’li fransız ailesi, Yukarı Ortaçağdan beri tanınmış olmakla beraber, MELCHiOR’un (Le Puy 1661-Paris 1742) rahipliğe kabul edildikten sonra Roma’ya giderek (1689) Papalık hükümetiyle Fransa’nın uzlaşmasına yardım etmesiyle, XVIII. yy.dan itibaren ün kazandı; Melchior Polonya’ya elçi olarak gönderildi, Conti prensi François Joseph’i Jan III Sobieski’nin ölümünden (1696) sonra kral seçtirtti. Conti prensi krallığına çok geç sahip olmuş­tu, Louis XIV’ün bu başarısızlığı Melchior’a yüklemesi onu gözden düşürdü. Kralın danışmanı olarak (1706), Hollanda ve ingil­tere ile yapılan görüşmelerde Fransa’yı tem­sil etti (1710-1713), kardinalliğe yükseldi (1712), Naiplik devrinde Maine dükü ile çevirdiği entrikalar yüzünden yeniden göz­den düştü; Auch başpiskoposu oldu. Anti-Eucrkce (Lucretius’a Karşı) adlı büyük şii­rini bitiremedi. — JULES FRANÇOİS (Claye 1743-Petersburg 1817), Melchior’un yeğeni­nin oğlu, irsî dük unvanı elde etti ve bir­çok önemli görevde bulundu.

Devamı >>

Polacca,POLACCO (Vittorio)

Polacca,POLACCO (Vittorio) hakkında diğer dizin sayfaları >>Polacca,POLACCO (Vittorio)

Özet:

Polacca (alla). Müz. Bk. alla polacca.
POLACCO (Vittorio), italyan hukukçusu (Padova 1859-Roma 1926). Modena (1887-1888), Padova (1888-1918) ve Roma (1918′den sonra) üniversitelerinde medenî hukuk dersleri verdi; krallık senatörü oldu. Eser­leri, araştırma titizliği, düşünce sağlamlığı ve tarafsız lenkitleriyle dikkati çeker. Se­natör olarak, hukuk reformunda (yurttaş­lık, hakları, savaş zararlarının tazmini ve, evlât edinme) önemli rol oynadı.
Başlıca eserleri: Trattato delle Obbligazioni (Borç­lar Hukuku inceleme Kitabı) [1898]; Delle Successioni (Miras Hakkında) [1923-1924]; Transazione (Borç Akdi) [1921]; Possesso (Mülkiyet) [1922]. (M)

POGGİO

POGGİO hakkında diğer dizin sayfaları >>POGGİO

Özet:

POGGİO, italyan asıllı rus dekabristleri, novaralı hekim Vittorio’nun oğulları. GiUSEPPE(Odessa 1792-İrkutsk 1848) ve ALESSANDRO (Odessa 1798-Voronki, Çernigov hükümeti 1873) orduya girerek Napolyon’a karşı açılan seferlerde Preobrajenskiy ala­yında dövüştüler. Liberal düşünceli olduk­larından Güney Rusya’da meydana gelen dekabrist ayaklanmasına (aralık 1825) ka­tıldılar ve tutuklandılar, önce, Alessandro kürek cezasına, Giusseppe 12 yıla mah­kûm edildi, ama sonra Alessandro’nun ce­zası 20 yıla, Ciuseppe’ninki de 8 yıla indi­rildi ve iki kardeş Sibirya’ya müebbet sür­güne gönderildi. Alessandro 1856′da aftan yararlandı ve Sibirya’dan ayrıldı. Batı’ya (İsviçre, İtalya) yolculuklar yaptı, sonra Rusya’ya döndü. İlgi çekici hatıralar yazdı (Zapiski [Hatıralar], 1913′te ve 1930′da ya­yımlandı). [M]

POERİO (Carlo)

POERİO (Carlo) hakkında diğer dizin sayfaları >>POERİO (Carlo)

Özet:

POERİO (Carlo), Napoli’li milliyetçi (Na­poli 1803-Floransa 1867). Uzun süre babasıyle birlikte yurt dışında yaşadı. 1833′te Napoli’ye döndü. Avukatlığa başladı. Libe­ral düşüncelerinden dolayı birkaç defa tu­tuklandı (1837, 1844, 1847). 1848-1849 Ara­sında millî eğitim bakanı oldu, sonra mu­halefete geçti. Muhafazakârlar onu müeb­bet hapse (1849) ve sürgüne (1859) mah­kûm ettiler. 1860′ta milletvekili seçildi. Vittorio Emanuele II tarafından çeşitli görev­lere getirildi. (L)

POBYEDONOSTSEV

POBYEDONOSTSEV hakkında diğer dizin sayfaları >>POBYEDONOSTSEV

Özet:

POBYEDONOSTSEV (Konstantin Petroviç), rus siyaset adamı (Moskova 1827-Petersburg 1907). Moskova üniversitesinde me­denî hukuk profesörüydü (1859), taht vâri­sinin özel öğretmeni olarak Petersburg’a çağrıldı (1865); senatör (1868), İmparator­luk konseyi üyesi (1872) seçildi. Svyatoy-Sinod başsavcılığına getirildi (1880). öğ­rencisi, Aleksandr III adiyle imparator olunca (1881) Pobyedonostsev’in rus siya­setinde kuvvetli etkisi görüldü; mutlakıyeti, bütün yabancı fikirlerle mücadeleyi (san­sür), azınlıkların ruslaştırılmasını, ortodoks olmayanlara (katolikler ve luther’ciler) kar­şı kıyımı ve yahudi düşmanlığını savundu. Nikolay II’yi liberal reformlar yapmağa zorlayan Japonya’ya karşı yenilgiyle sonuç­lanan savaştan sonra etkisi azaldı. 1905′te, kurulması için mücadele ettiği birinci Duma’nın ilk toplantısından önce başsavcılık görevini bıraktı. Pobyedonostsev, Moskova Derlemesi’nde (1896) düşüncesini açıkladı. Bu kitapta batı medeniyetini şiddetle ten­kit eder, liberalizm ile rasyonalizmi mah­kûm eder ve rus geleneklerini, Ortodoks kilisesiyle otokrasiyi yüceltir. (L)

PİCHAT (Michel)

PİCHAT (Michel) hakkında diğer dizin sayfaları >>PİCHAT (Michel)

Özet:

PİCHAT (Michel), fransız oyun yazar: (Vienne, İşere 1790-Paris 1828). Cumhuri­yetçi ve yurtsever düşünceleri yansıtan oyunlarıyle tanındı: Turnus (1824); Leonidas (1825); Guillaume Teli (1830). [L]

PİKTOGRAFİ

PİKTOGRAFİ hakkında diğer dizin sayfaları >>PİKTOGRAFİ

Özet:

PİKTOGRAFİ i. (lat. pictus, boyalı ve yun. graphe, yazı’dan fr. pictographie). Dü­şünceleri resim veya semboller aracılığıyle anlatan ilkel yazı sistemi. (L)

PICART LE DOUX (Jean)

PICART LE DOUX (Jean) hakkında diğer dizin sayfaları >>PICART LE DOUX (Jean)

Özet:

PICART LE DOUX (Jean), fransız deko­ratörü (Paris 1902). 1940′ta Jean Lurçat’dan halıcılık sanatını öğrendi. Caen Ede­biyat fakültesi için İnsan ve Düşünce ve Caen teknik okulu için Dört Mevsim adlı büyük duvar halılarını yaptı. Gobelins imalâthanesi için üç yüzü aşkın halı deseni hazırladı. Ayrıca çeşitli yapılarda duvar panoları vardır. Oyun kâğıtları ve afişler üstünde çalıştı, kitaplar resimledi. Eserleri Paris’te ve dünyanın başka şehirlerindeki müzelerde sergilenmektedir. (L)

PİCABİA (Francis)

PİCABİA (Francis) hakkında diğer dizin sayfaları >>PİCABİA (Francis)

Özet:

PİCABİA (Francis), fransız ressamı (Pa­ris 1879 – ay.y. 1953). Güzel Sanatlar yük­sekokulunda Cormon’dan ders gördü (1879). Sisley’in etkisi altında yaptığı man­zara resimlerini 1903′te Bağımsız Sanatçılar salonunda sergiledi. 1911′de kübizm akımı­nı benimsedi, iection d’Or sergilerine katıl­dı. Birinci Dünya savaşında dadacılığın ön­cülerinden biri oldu, yalnız makine parça­larını temsil eden elemanlardan kurulu kom­pozisyonlar yaptı. Gerçekçilik akımına döndü, sonra soyut sanatın öncülerinden biri oldu. Rene Clair ile birlikte bir filim çevir­di; İsveç Bale topluluğunun sahneye koydu­ğu Relâche balesi için dekor ve kostümler hazırladı; özellikle Poemes de la Fille Sans Mere (öksüz Kızın Şiiri) ve Pensees sans Langage (Dilsiz Düşünceler) adlı kitapları yayımlandı; resimleri Paris Art Moderne müzesindedir (Udnie, Amerikalı genç Kız veya Dans, Edtaonisl, 1913).(L)

PİAGET (Jean)

PİAGET (Jean) hakkında diğer dizin sayfaları >>PİAGET (Jean)

Özet:

PİAGET (Jean), isviçreli psikolog ve pe­dagog (Neuchâtel 1896). özellikle çocukta düşünce ve dilin gelişimiyle ilgilendi; çocu­ğa has, özel şekilleri ve gelişim «basamak­lar»ı olan bir düşünce tipinin varlığını öne sürdü. Une Forme Verbale de la Comparaison chez l’Enfant (Çocukta Karşılaştır­manın Sözlü Bir Şekli) [1921]; Çocukta Dil ve Düşünce (Le Langage et la Pensle chez l’Enfant) [1923]; La Representation du Mon­de chez l’Enfant (Çacukta Dünyanın Tas­viri) [1926]; Le Jugement Moral chez l’Enfant (Çocukta Ahlâkî Yargı) [1932]; La Naissance de Vİntelligence (Zekânın Do­ğuşu) [1936]; La Formation du Symbole (Sembolün Oluşumu) [1945]; La Psychologie de Vİntelligence (Zekâ Psikolojisi) [1947]; İntroduction â l’Epistemologie Genetique (Genetik Epistemolojiye Giriş) [1950]; Les Transformations des Operations Logigues (Mantık işlemlerinin Değişimi) [1952] adlı eserleri vardır.
1957′de Etudes d’Epistemologie Genetique (Genetik Epistemoloji in­celemeleri) adlı bir diziye başladı. 1963′te Traite de Psychologie Experimentale’in (De­neysel Psikoloji) ilk cildi yayımlandı (9 cilt), bu eseri daha sonra Paul Fraisse ile birlikte tamamladı (1963-1966). Aynı zaman­da bazı epistemoloji meselelerini (mantık, matematik, fizik, biyoloji, insan bilimleri) halkın anlayabileceği bir dille basitleştirerek Louis de Broglie ve Andre Lichnerowicz ile birlikte Logique et Connaissance Scientifique (Mantık ve Bilimsel Bilgi) [1967] adiyle yayımladı. Eserlerinin önemi günden güne artmaktadır. Bk. Genetik BİL­Gİ KURAMI. (L)

PHİGALİA,PHİLA,PHİLADELPHİA,

PHİGALİA,PHİLA,PHİLADELPHİA, hakkında diğer dizin sayfaları >>PHİGALİA,PHİLA,PHİLADELPHİA,

Özet:

PHİGALİA i. Dişisi körelmiş kanatlı ke­lebek; tırtılı çeşitli orman ağaçlarında yaşar. (Pulkanatlıların geometridae familya­sından.) [L]
PHİLA Antipatros’un kızı (M.ö. 351′e doğr. – 287′ye doğr.). önce Krateros, son­ra da Demetrios Poliorketes ile evlendi. Antigonos Gonatas’ın annesidir. Zeki ve iyi bir kadındı; Demetrios iktidardan düşünce intihar etti. (L)
PHİLADELPHEİA, Rabbath Ammon’un Ptolemaios II tarafından kurulmasından M. ö. III. yy.a kadar taşıdığı ad. Yunan-roma anıtlarının kalıntıları. Bugün, Amman. (L)
PHİLADELPHİA, bugün Alaşehir. Esk. coğ. Lydia’da (Anadolu) şehir. Tmolus’un eteğinde; şehir adını Attalos II zamanında makedonya kolonları buraya yerleşince aldı. Tiberius zamanında bir depremle yı­kıldı, imtiyazlı bir neokoros şehri olan Philadelphia’da hıristiyanlar uzun süre ezil­di. (L)

PİEZOMETRE

PİEZOMETRE hakkında diğer dizin sayfaları >>PİEZOMETRE

Özet:

PİEZOMETRE i. (fr. piezometre’âen)* Fiz. Sıvıların sıkışabilirliğini ölçmek için Oersted tarafından tasarlanan âlet.
— ANSiKL. Fiz. Despretz ve Saigny tarafın­dan Oersted’in düşüncesine göre yapılan piezometre, kalın bir kristal borudan ibaret­tir. Bu borunun, bir tahta üzerine oturtulan alt kısmı kapalıdır; üst kısmı ise silindir biçiminde pirinçten bir parçaya takılır; bu parçanın üzerine boruya su doldurmağa yarayan musluklu bir R hunisi ve P vida­sının etkisiyle hareket eden sızdırmaz bir pistonla donatılı bir tüpü bulunan bir tı­kaç vidalanır. Âletin içinde, sıkıştırılacak sıvının doldurulduğu bir A kabı bulunur. Bu kap, üst kısmı kıvrık olan ve bir civa banyosu içine batırılan ince bir boru ile biter. Bu boru da, hacmi A borusunun hac­minin bilinen bir kesri olan n eşit parçaya bölünmüştür. Nihayet silindirin içinde bir sıkıştırılmış havalı B manometresi vardır. Bir sıvının sıkışabilirliğini tayin etmek için, önce A borusu incelenecek sıvı ile doldu­rulur; sonra R hunisi yardımıyle silindir suyla doldurulur. Huni kapatılarak piston hareket ettirilir. P vidasının basıncıyle inen piston, su üzerine civaya iletilecek bir ba­sınç uygular. Civa da A kabının ince boru­sunda ve manometrede yükselir; böylece sıvının sıkışması ve buna tekabül eden ba­sınç her an bilinir. (L)

PFANDER (Alexander)

PFANDER (Alexander) hakkında diğer dizin sayfaları >>PFANDER (Alexander)

Özet:

PFANDER (Alexander), alman filozofu (İserlohn 1870-Münih 1941). E. Husserl ile M. Scheler’in fenomenoloji okuluna bağ­lıydı. Başlıca eserleri: Motive und Motivation (Güdü ve Güdüleme) [1911]; Zur Psychologie der Gesinnugen (Düşünce Psi­kolojisi Üstüne) [1913-1916]; Logik (Mantık) [1921]; Die Seele des Menschen (İnsan Ru­hu) [1933]. (L)

PEYRONNET veya PEYRONET

PEYRONNET veya PEYRONET hakkında diğer dizin sayfaları >>PEYRONNET veya PEYRONET

Özet:

PEYRONNET veya PEYRONET (Charles ignace, kontu), fransız siyaset adamı (Bordeaux 1778 – Montferrand şatosu, Gironde 1854). İmparatorluğa düşmandı. 1820′de milletvekili, sonra adalet bakanı (aralık 1821-ocak 1828) oldu. Bir basın kanununun (1822) çıkarılmasını sağladı. Kont (1822), Yüksek meclis üyesi (1828) ve Montbel’in yerine içişleri bakanı (16 mayıs 1830) ol­du; temmuz kararnamelerinin yazılması ve yayımlanmasına katıldı. Tours’da tutukla­narak yüksek meclis üyeleri tarafından mü­ebbet hapse mahkûm edildi (aralık 1930) ve Ham’da hapsedildi, 1836′da aftan yararlan­dı; Pensees d’Un Prisonnier (Bir Mahkû­mun Düşünceleri) [1834] adlı bir eseri var­dır. (L)

PİERON (Henri)

PİERON (Henri) hakkında diğer dizin sayfaları >>PİERON (Henri)

Özet:

PİERON (Henri), fransız psikologu (Paris 1881 – ay.y. 1964). Janet’nin öğrencisiydi. Uykunun fizyolojisi konusunda bir doktora tezi verdi (1912). Sorbonne’da Fizyolojik Psikoloji laboratuvarı yöneticiliğine getiril­di (1912-1951); 1923′te College de France’ ta profesör oldu (Heyecanlar Fizyolojisi kürsüsü). 1920′de Paris fakültesi Psikoloji enstitüsünü, birkaç yıl sonra da Meslekî Yönelim Millî enstitüsünü kurdu. Yayım­ladığı eserleri psikofizyoloji ve özellikle davranışlarla ilgilidir. Başlıca eserleri: Le Cerveau et La Pensee (Beyin ve Düşünce) [1923]; Le Developpement Mentol et Vİntelligence (Aklî Gelişme ve Zekâ) [1930]; La Sensation, Guide de Vie (Duyum, Ha­yatın Kılavuzu) [1945]; De l Actinie â VHomme (Denizdikeninden İnsana) [1958]. (L)

PETRESCU (Cezar)

PETRESCU (Cezar) hakkında diğer dizin sayfaları >>PETRESCU (Cezar)

Özet:

PETRESCU (Cezar), rumen yazarı (Cotnari 1892 – öl. 1961). Gîndirea (Düşünce) der­gisini kurdu. Roman ve hikâyelerinde, za­manın toplumunu dile getirdi; kötülük güç­lerinin insan mutluluğuna nasıl engel oldu­ğunu gösterdi. Romanlarında insanların yü­rekler acısı durumunu dile getirirken takın­dığı kötümser tutuma acıma ve isyan duy­guları karışır. Başlıca eserleri: Intunecare (Karartma) [1927]; Comoara Regului Dromichet (Kral Dromichetes’in Hazinesi) [1931]; Baletul Mecanic (Mekanik Bale) [1931]; Aurul Negra (Kara Altın) [1934]; Duminica Orbului (Körün Pazar Günü) [1934]; 1907 (üçleme, 1938-1943); Dünün İn­sanları, Bugünün İnsanları, Yarının İnsan­ları (1955). [L]
PETRİ (Olaus). Bk. OLAUS PETRi.

PHİLOSOPHEMA

PHİLOSOPHEMA hakkında diğer dizin sayfaları >>PHİLOSOPHEMA

Özet:

PHİLOSOPHEMA i. (yun. k.). Felsefe te­zi. Aristoteles’te, bilimsel akılyürütme ve­ya kimi zaman felsefe incelemesi. (L)
Philosophia Prima Sive Ontologia Methodo Scientîfica Pertractata (tik Felsefe veya Bilimsel Ontoloji Metodu), Wolff’un 1729′da yayımladığı eser; ontoloji veya ilk felsefe, varlığın varlık olarak bilimidir. Eser, iki bölüme ayrılmıştır. Birinci bölüm­de, genellikle, varlık kavramı, çelişme ve yeterli neden, öz ve varolma ilkeleri ince­lenir. İkinci bölümde ise, çeşitli metafizik gerçeklerle bunların uzay ve zaman, hare­ket, bitimli ve bitimsiz, nedenler ve belir­tiler gibi kendi aralarındaki ilişkiler ele alı­nır. Wolff’un doktrini mutlak akılcılıktır. (L)
Philosophie de l’Art. Bk. sanat felse­fesi.
Philosophy of the Active and Moral Powers (the) [Etkin ve Ahlâkî Yetilerin Fel­sefesi], Dugald Stewart’ın 1828′de yayımla­nan son eseri. Yazar bu eserinde, insanın düşünce dünyasında ortaya çıkan etkin il­kelerle, insanı belli bir sona doğru kör ve içgüdüsel etkilerle sürükleyen ilkeleri kesin bir sınır çizgisiyle ayırmak ister. İçgüdüsel ilkeler arasında, iştahaları, istekleri ve sev­gileri sayar. «Belirleyici ve aklî» ilkeler, kendini sevme ve «ahlâk yetisi»dir. Bu araş­tırma din, mutluluk bilimi ve ödev bilimi ile ilgili bölümlerle tamamlanır. (L)

Philoktetes

Philoktetes hakkında diğer dizin sayfaları >>Philoktetes

Özet:

Philoktetes, Sopokles’in trajedisi (M.ö. 409). Philoktetes Yunanlıların kendisini terk ettikleri Limni (Lemnos) adasında on yıldır hasta ve yoksul yaşamaktadır. Fa­kat Herakles’in yayı ve okları onun elin­dedir ve bir kâhin bunlarsız Truva’nın alı­namayacağını söylemiştir. Odysseus, Yu­nanlılar tarafından onları ele geçirmekle görevlendirilir. Philoktetes’in öfkesinden korkan Odysseus bir hileye başvurur: Akhilleus’un oğlu Neoptolmos kendini Atreides’lerin ve Odysseus’un düşmanı olarak tanıtır ve Philoktetes’in güvenini kazanır. Philoktetes yayı ve okları ona emanet eder. Bunları alıp gideceği sırada, Philoktetes’in acısına dayanamayan ve onu aldatmaktan utanan Neoptolmos gerçeği söyler. Bunun üzerine Odysseus, işi kestirmeden bitirmek için yayı alıp gitmeğe karar verir. Fakat Neoptolmos birden silâhları geri vermek için döner. Trajedinin insancıl sonucu bu­radadır: adalet duygusu genç adamın yü­reğinde devlet yararı düşüncesine üstün gel­miştir. Ne var ki Herakles ortaya çıkar ve ihtayar dostuna Truva’ya gitmeyi emre­der. (-> Bibliyo.) [L]

PETRARCA (Francesco)

PETRARCA (Francesco) hakkında diğer dizin sayfaları >>PETRARCA (Francesco)

Özet:

PETRARCA (Francesco), italyan şairi ve hümanisti (Arezzo 1304-Arquana 1374). Ba­bası Albizzo Franzesi ile aralarında çıkan anlaşmazlık yüzünden 1304′te Floransa’dan sürüldü. Francesco, Arezzo’da dünyaya geldi, çocukluğa Incisa’da (yaklaşık olarak 1310′a kadar) ve baba dostu Dante Alighieri ile tanıştığı Pisa’da geçti (bu tanışma­nın Cenova’da olduğu da ileri sürülür). 1311′de Petrarca ailesi (ailenin öbür oğlu Gherardo’nun 1307′de doğduğu sanılır) Avignon’a yerleşti, kadınlar ve çocuklar Carpentras’a gönderildi.

Devamı >>

PETÖFİ (Sandor)

PETÖFİ (Sandor) hakkında diğer dizin sayfaları >>PETÖFİ (Sandor)

Özet:

PETÖFİ (Sandor), macar şairi (Kiskörüs 1823 – Segevar [bugün Şigişoara] 1849). Okul disiplininden bıkarak önce gezici tiyat­ro oyuncusu, sonra asker oldu; ülkeyi şiir­ler yazarak yaya dolaştı ve yeniden öğreni­me başladı. Başkente ulaşınca Vörösmarty’in desteğiyle ilk şiir kitabını yayımladı (1844). İçinde, A Helyseg Kalapacsa (Köyün Çe­kici) adlı manzumenin de yer aldığı bu ilk derleme büyük bir başarı kazandı; bunu diğer eserleri (Cipruslombok Etelka Sirjarol [Servi Yapraklan], Szerelem Gyönegyei [Aşk İncileri], Bulutlar) takip etti. Ro­mantik coşkunluğu, içtenliği ve genellikle halk şarkılarından yararlanması macar şiirine yeni bir ufuk açtı, 1847′de Jukia Szendrey ile evlendi. Yazdığı millî marşla (Talpra, Magyar [Kalk, Macar]) halkın heyecanını uyandırarak macar devrimini başlatan (15 mart 1848) Petöfi’dir.
Kurtu­luş savaşına gönüllü olarak katıldığı sıra­da, general Bern şairin hayatını kurtarmak için onu kamp yardımcısı seçti; ama Petöfi, ileri hatlarda savaşmak istedi ve Feheregyhaza’da kahramanca öldü. En ünlü lirik şiirleri: Egy Gondolat Bant Engemet (Beni Bir Düşünce Üzüyor); Szeptember Vegen (Eylül Sonunda); Sana ne Ad Ver­meli?; Kışın Puszta; Dört öküzlü Araba; Tisza; Hüzünlü Sonbahar Rüzgârı; Nemzeti Dal (Millî Marş); Bay Paul Pato; Titre Çalılık v.b. Bundan başka tercüme­leri, iki tiyatro oyunu, manzum hikâye­leri, epik şiirleri (Az Apostol [Havari]) vardır. Janos Vitez (Kahraman Janos) [1845] adlı şiirinden yararlanarak perili bir oyun yapıldı (müziği Kacsoh’un) ve bu eser 1904′ te büyük ün kazandı. Petöfi hem macar romantizminin en önemli yazarı, hem de millî bir kahramandır. (L)

PESTEL

PESTEL hakkında diğer dizin sayfaları >>PESTEL

Özet:

PESTEL (Pavel İvanoviç), rus subayı (Mos­kova 1793-Petersburg 1826). 1814′te Fransa savaşına katıldı. Liberal düşünceleri benimsedi, birçok gizli dernek kurdu ve dev­rimci görüşlerini bir Anayasa tasarısı olan Russkaya Pravda’da, (Rus Gerçeği) açıkla­dı. Zekâsı, kültürü, birçok kişilerle dostlu­ğu (Puşkin, Mickiewicz) sayesinde, etkili oldu. Dekabrist komploya katıldığı için asıldı. (L)

PESSİNA (Enrico)

PESSİNA (Enrico) hakkında diğer dizin sayfaları >>PESSİNA (Enrico)

Özet:

PESSİNA (Enrico), italyan hukukçusu (Na­poli 1828-ay.y. 1916). 1848 Devrim hareke­tine katıldı. Manuale di Diritto Costituzionale (Anayasa Hukuku Ders Kitabı) [1849] kitabında öne sürdüğü liberal düşünceler yüzünden bourbon polisinin takibine uğradı. Daha sonra, tutuklanarak 4 ay hapse ve iki yıl Ottaiano’da mecburî ikamete mahkûm edildi. 1860′ta, Napoli’deki Sardinya hükü­meti temsilcileriyle kurduğu ilişki yüzünden yeniden tutuklandı, iki gün hapis yattıktan sonra Marsilya’ya kaçtı; Marsilya’dan da Livorno’ya sürüldü. Emilia diktatörü L.C. Farini’nin emriyle Bologna üniversitesinde hukuk profesörü oldu. Bourbon’ların düş­mesinden sonra Napoli Ceza mahkemesi hâkimliğine, sonra da adalet genel sekre­terliğine getirildi. Birçok defa milletvekili seçilerek parlamentoya girdi; senatör (1871′-den sonra), senato başkan yardımcısı (1889), B. Cairoli hükümetinde tarım, ticaret ve sanayi bakanı (1879), A. Depretis hüküme­tinde ise adalet bakanı (1885) oldu; 1914′te devlet bakanlığına getirildi. F. Carrara ile birlikte, klasik ceza hukukunun en önemli kişilerinden biri oldu ve bu ceza hukukuna Hegel felsefesinin etkisinde orijinal ve dengeli bir felsefî düşünce kazandırdı. Başlıca eserleri: Trattato di Penalitâ Generale Secondo la Legge delle Due Sicilie (İki-Sicilya Yasalarına, Göre Genel Ceza) [1859]; Elementi di Diritto Penale (Ceza Hukuku Unsurları) [3 cilt, 1865];
Naturalismo e le Scienze Giuridiche (Natüralizm ve Hukuk Bilimi) [1876]; La Scuola Storica Napoletane nella Scienza del Diritto (Hukuk Bili­minde Tarihî Napoli Okulu) [1882]; Manu­ale del Diritto Penale İtaliano (İtalyan Ce­za Hukuku Ders Kitabı) [3 cilt, 1893-1895]; Manuale del Diritto Pubblico Costituzionale (Anayasal Amme Hukuku Ders Kitabı) [1900]; La Crisi del Dritto Penale nell’Vltimo Trentennio del sec. XIX (XIX. yy.ın Son Otuz Yılında Görülen Ceza Hukuku Buhranı) [1906]; 11 Dritto Penale in İtalia da C. Beccaria Fino alla Promulgazione del Codice Vigente (C. Beccaria’dan Bugünkü Ceza Kanununa Kadar İtalya’da Ceza Hu­kuku) [1906]; ayrıca çeşitli yazıları (üç cilt, 1899) ve konferansları da (7 cilt 1914-1916) vardır. Enciclopedia del Diritto Penale 1taliano’nun (italyan Ceza Hukuku Ansiklo­pedisi) hazırlanmasında çalıştı. (M)

PERTEV PAŞA (ibrahim Edhem)

PERTEV PAŞA (ibrahim Edhem) hakkında diğer dizin sayfaları >>PERTEV PAŞA (ibrahim Edhem)

Özet:

PERTEV PAŞA (ibrahim Edhem), tnd yazarı (Erzurum 1824 – Kastamonu 18″: öğrenimini Gümüşhane’de çeşitli hocalanr yanında yaptı. İstanbul’a gelerek sadare kalemine memur oldu. Damat Halil Rıfa: Paşa tarafından himaye edildi. Berlin’e sefaret kâtibi oldu. istanbul’a dönüşünde Babıâli Tercüme kalemine girdi ve çeşitli yer lerde kaymakamlık yaptı; Hariciye Nezareti mektupçuluğuna (1869) ve Seraske: müşteşarîığma getirildi (1871). Son göre.: Kastamonu valiliğiydi. Eserleri: itlâkül-Efkâr fi tkdil-Ebkâr (özlü Düşünceler İne: Dizisi Hakkında Fikirlerin Açıklanısı Habname (XJyku Kitabı); Av’ave (Havlama); Kızıl Bayrak; Bekayı Şahsı ve Nev’l (Türün ve Kişinin Bekası); Emrü’l Acib t: Tarih-i Ehl-i Salib (Haçlı Seferleri Hakkında Garip Emir). [M]

Sonraki sayfa »