Özel Arama

AKSİYOM

AKSİYOM hakkında diğer dizin sayfaları >>AKSİYOM

Özet:

AKSİYOM i. (yun. aksioma’dan fr. axiome). Kendiliğinden apaçık ve hiç bir tanıtla­ma istemeyen önerme (özellikle matematik­te kullanılır). || Teşm. yol. Herkes tarafından tartışmasız kabul edilen önerme veya vecize. (Eşanl. belit.)

Devamı >>

ADALARD , ADELARD,ATHELARD de Bath

ADALARD , ADELARD,ATHELARD de Bath hakkında diğer dizin sayfaları >>ADALARD , ADELARD,ATHELARD de Bath

Özet:

ADALARD veya ADELARD yahut ATHELARD de Bath, skolastik filozof (XII. yy.). Fransa’da okuduktan sonra, İspanya’yı, italya’yı, Yunanistan’ı ve Kuzey Afrika ile Anadolu’yu dolaştı.

Devamı >>

Rus ve sovyet bilimi

Rus ve sovyet bilimi hakkında diğer dizin sayfaları >>Rus ve sovyet bilimi

Özet:

Rus ve sovyet bilimi

Rusya’da bilim çok geç başladı. Bilimsel çalışmanın başlaması için, Büyük Petro-nun bütün yetkisini kullanması gerekti, özellikle teknolojiyle ilgilenen Petro, ülkeye birçok yabancı uzman getirtti ve Eukleides geometrisini eğitim programına aldı. Büyük Petro’nun ölümünden bir. yıl sonra. Petersburg’da, Paris Bilimler akademisini örnek alan bir akademi kurma yolundaki tasarı gerçekleşti. Akademide önce yalnız yabancı bilginler (isviçreli Euler, D. ve N. Bernoulli gibi) vardı.

Devamı >>

Rönesans Quattrocento Rönesansı (XV. yy.)

Rönesans Quattrocento Rönesansı (XV. yy.) hakkında diğer dizin sayfaları >>Rönesans Quattrocento Rönesansı (XV. yy.)

Özet:

Rönesans Quattrocento Rönesansı (XV. yy.)

Devamı >>

RİEMANN (Bernhard)

RİEMANN (Bernhard) hakkında diğer dizin sayfaları >>RİEMANN (Bernhard)

Özet:

RİEMANN (Bernhard), alman matematik­çisi (Breselenz, Hannover 1826-Maggiore gö­lü üzerinde Selasca 1866).

Devamı >>

PYTHAGORAS

PYTHAGORAS hakkında diğer dizin sayfaları >>PYTHAGORAS

Özet:

PYTHAGORAS, yunan filozofu (M.ö. VI. yy.), Yunanistan’da ve Güney İtalya’da et­kisi çok yaygın bir tarikatın kurucusu.
Si­sam’da (Samos) doğmuş ve söylentiye göre, felsefî, dinî ve siyasî topluluklar kurmak amacıyle Sicilya’ya giderek önce Kroton’da, sonra diğer Sicilya sitelerinde bu gibi kuruluşları gerçekleştirmişti. Yazılı eser bı­rakmamıştır. Bir yarı tanrı, bir peygamber ve mucizeler yaratıcısı olarak tanıtılır. Çarpım tablosunu, hipotenüs teoremini or­taya atmış olduğu söylenir. Kurduğu felsefe okulu, V. yy.da Philolaos, IV. yy.da ise Arkhytas tarafından yaşatıldı ve büyük ün kazandı. Pythagoras’çılık adını alan di­nî ve ilmî hareket içinde, filozofun ve fel­sefesini yaşatan öğrencilerinin gerçek payı­nı ayırt etmek güçtür. Pythagoras’çılık başlangıçta birtakım dinî mezhepler halinde ortaya çıktı; bu mezheplerden olanlar, Yedi Bilgeler’inkini andıran çok basit, fakat ki­mine de bugün ne anlam vereceğimizi bi­lemediğimiz (msl. bakla yememek) kuralla­ra uyuyorlardı. Ayrıca ruhun bilgiyle temiz­leneceğine ve bedenden bedene (insandan insana, insandan hayvana v.b.) geçebilece­ğine, yani felsefe ruh göçü teorisine inanı­yorlardı.

Devamı >>

POSTULAT

POSTULAT hakkında diğer dizin sayfaları >>POSTULAT

Özet:

POSTULAT i. (lat. postulatum, istenen şey’den). Mant. Aksiyom (belit) veya tanım olmayan önerme; ama doğrudan doğruya belirli olgulara bağlanır ve ispatlanamadığı için hiç değilse biçim bakımından varsayım­sal bir özellik taşır. Esanl. KONUT.
— ANSİKL. Mant. Postulat kelimesinin ilk anlamı matematikle ilintilidir. Bu anlamda postulat, geometricinin, kendi başına apa­çık ve mantıkça ispatlanabilir olmadığı hal­de, doğru sayılmasını istediği bir önerme­dir. Geniş anlamda «postulat» kelimesi, Kant’ta, apaçık ve ispat edilmiş olmayan, fakat doğruluğundan şüphe edemeyeceğimiz bir hakikatin bağlanabileceği tek ilke olduğu için kabul etmek zorunda bulunduğu­muz bir önermeyi belirtir. Kant, pratik akıl adına, ahlâk için gerekli üç postulatı (hür­riyet, ruhun ölümsüzlüğü ve Tanrı’nın var­lığı), işte bu anlamda kabul etmiş ve ileri sürmüştür. Bunlar, «pratik aklın postulat­laradır. Kant, «ampirik düşüncenin üç pos­tulatımı da şöyle açıklamıştır:
1. deneyin biçimsel şartları (yani sezgiyle ve kavram­larla ilgili) ile uygunluk halinde bulunan şey mümkündür;
2. deneyin maddî şartlarına, yani duyuma bağlı olan şey gerçek’tir;
3. gerçekle bağıntısı, deneyin genel şartlarıyle belirlenen şey de gerekli’dir.
— Mat. Klasik geometride, postulatların en ünlüsü, paraleller teorisinin dayandığı Eukleides postulatı’dır: Bir doğrunun dışında­ki bir noktadan bu doğruya ancak bir pa­ralel çizilebilir. Bolyai ve Lobaçevskiy, Eukleides’in bu postulatını kabul etmeyen bir geometri (eukleides’çi olmayan geometri) kurdular. Bu geometrinin postulatı şudur: Bir doğrunun dışındaki bir noktadan, bu doğruya tam iki paralel çizilir. (L)

PORİSMA

PORİSMA hakkında diğer dizin sayfaları >>PORİSMA

Özet:

PORİSMA i. (yun. k.). Eski yunan geomet­risinde bir önermeye bağlı gerekçelerin tü­mü.
— ansikl. Yunancada, «kazanç, edinme» anlamına gelen porisma, Proclus’un açıkla­dığına göre, geometride, «öbür teoremlerin ispatından çıkan ve geometrinin yararlan­dığı bir kazanç sayılan teoremler»i, bir ke­lime ile, gerekçeleri göstermeğe yarar. «Po­risma» kelimesi, Viete, Napier, Kircher gi­bi birçok yazar tarafından bu anlamda kul­lanılmıştır. Eukleides’in Elemanlar adlı eserindeki önermelerin çoğunda buna rast­lanır. Aynı yazarın bize kadar ulaşmayan Porismalar Üstüne İnceleme adlı eserinde, bu kelimenin, bazı matematikçileri araştır­mağa yönelten bir başka anlamı bulunmak­taydı. Chasles’e göre, porismalar kavramı­nın, geometri elemanları’na yararlı, prob­lemleri çözmek için bu elemanların kullanı­mını kolaylaştıran tamamlayıcı bir kavram olması gerekir. Porizmalar özellikle, geo­metrik yerler üstüne bilgi vermekti. (L)

Özel Arama