Özel Arama

AR veya AR

AR veya AR hakkında diğer dizin sayfaları >>AR veya AR

Özet:

AR veya AR i. (ar.

Devamı >>

ROMANTİZM

ROMANTİZM hakkında diğer dizin sayfaları >>ROMANTİZM

Özet:

ROMANTİZM i. XVIII. yy. sonuyle XIX. yy. başında Avrupa’da ortaya çıkan ede­biyat, felsefe, sanat ve siyaset hareketi. (Başlıca özelliği, içtenlik ve bireyin yara­tıcı gücü adına bütün kural ve kalıpların reddi, duygu ve içgüdünün yüceltilmesi, po­zitif dinlerin, gelenek kültünün ve millî özelliklerin değer kazanmasıdır.) [Bk. ANSiKL.]

Devamı >>

PHİLİPPE IV

PHİLİPPE IV hakkında diğer dizin sayfaları >>PHİLİPPE IV

Özet:

PHİLİPPE IV Güzel (Fontainebleau 1268 – ay.y. 1314), Fransa kralı (1285-1314), Phi­lippe III ile Isabelle d’Aragon’un oğlu. Günümüzün tarihçileri tarafından büyük si­yaset yeteneği olan, gerçekçi, kurnaz ve çok değerli bir devlet adamı olarak kabul edilmektedir. Çevresinde, devlet gücünün her şeye yeter bir kuruluş olduğuna ina­nan zeki danışmanlar ve çoğu roma hukukuyle yetişmiş hukukçular vardı. Bunların en ünlüleri adalet bakanlığı yapan Pierre Flote ile Guillaume de Nogarat ve Engu-errand de Marigny’dir. Kral, dışişlerinde, önce babasının Napoli’deki Anjou’luları desteklemek için Aragon’a karşı açtığı sa­vaştan ustalıkla sıyrıldı (1291). Arkasından Flandre ile ilgilendi. Burada İngiltere kralıyle birleşmekten yana olan kont Gui de Dampierre’e karşı çıktı; şehirleri yönetmek isteyen soyluları destekledi. 1297′de krallık ordusunu başlıca flaman şehirlerini işgal et­meğe gönderdi. 1300′de, İngiltere ile Fran­sa arasında Guyenne’de çıkan anlaşmazlığı (1294) giderdi. Bu durumda yalnız kalan, İn­giltere’nin desteğini kaybeden Flandre kontu için, teslim olmaktan başka çare kalmamıştı. Bu olay, konta karşı savaşırken kralın boyunduruğu altına düşen şehirlerin şiddetli tepkisine yol açtı. Mayıs 1302′de bazı fran-sız s.ubayları öldürüldü. İntikam almağa gönderilen ordu Courtrai’de şehir milisleri tarafından bozguna uğratıldı (11 temmuz). Fakat kral tarafından Monsen-P6v61e’de yenilen Flamanlar (18 ağustos 1304), kont­luğu Gui’nin oğlu Robert de B6thune’e ve­ren, başlıca şehirlerde surların yıkılması­nı, birçok yerin işgalini ve ağır tazminat ödenmesini öngören Athissur-Orge antlaş­masını (23 haziran 1304) imzaladılar. Bu sertlik Flandre’da Capet hanedanı aleyh­tarlığını şiddetlendirdi. Kralın, Robert de Bethune ile oğlu Louis de Nevers’in ara­larını bulamaması da bu gerginliği daha da arttırdı. Sonunda Enguerrand de Ma-rigny, kont Robert de Bithune’ü, Lille, Douai ve Belhune’ün gelirlerini toplamak­tan vaz geçmeğe razı etti (1312-1311). Bu­na paralel olarak Güzel Philippe krallı­ğını doğuya doğru genişletti; Barrois’daki bazı toprakları, Lyon şehrini (1274′ten 1307 ve 1312′ye kadar yavaş yavaş alındı) ve Viviers piskoposluk bölgesini hâkimiyeti altına aldı, fakat kardeşi Charles de Valois’yı imparator seçtiremedi (27 kasım 1308). Hükümdarlığının en ilgi çekici olayları Papalıkla olan ilişkilerinde ortaya çık­tı. İlk anlaşmazlık 1296′da kralın fransız ruhban sınıfından almak istediği aşar ko­nusunda patlak verdi. Durmadan vergi ödemekten bıkan ruhban sınıfı buna itiraz etti. Papanın krallar üstündeki büyük etki gücüne inanan papa Bonicaius VIII, rahip­lerin Roma kilisesinin kesin izni olmadan vergi vermesini yasakladı (Clericis laicos, şubat 1296). Bunun üzerine kral Papalığı sıkıntıya düşürmek için krallıktan altın ve gümüş çıkışını yasakladı (17 ağustos 1296). Papa yasağı protesto etti (ineffabiîis Amoris emirnamesi, 20 eylül 1296), ama anlaş­mazlık 1297′de Bonifacius VlII’in Louis IX’u aziz mertebesine çıkarmasıyle yatış­tı. Fakat 1301′de kral, tahta hakaret et­mek ve Aragon ile bir olup entrika çevirmekle suçlanan Pamiers piskoposu Bernard Saisset’yi tevkif ettirince çok daha ağır bir anlaşmazlık patlak verdi. Papa, kralı bir piskoposu yargılayıp tevkif ettirmekle suç­ladı (Ausculta, fili, aralık 1301) ve gerekli kararları almak üzere bir din meclisi top­lamak istedi. Bunun üzerine Philippe de, baronlar, yüksek rütbeli papazlar ve şehir temsilcilerinden meydana gelen bir meclis topladı (10 nisan 1302). Burada, piskopos­ların dinî meclise gitmelerini yasaklattı. Bonifacius, Unam Sanctam (kasım 1302) Emirnamesiyle yüksek yetkisini hatırlattık­tan sonra hükümdarı afaroz etmeğe hazır­lanırken, Anagni’de, Guillaume de Nogaret’nin ve papaya düşman bir aile olan Colonna’ların hizmetindeki adamların bas­kınına uğradı (eylül 1303). Halk tarafın­dan kurtarıldı, fakat bir ay sonra Roma’da öldü. Yerine geçen Benedictus XI ile Philippe IV’ün müdahalesiyle seçilen Clemens V, kralın, Bonifacius davasını tek­rar ele almasından korkarak uysal davran­dılar ve kralın suçsuzluğunu ilân ettiler. Philippe, Papalığı hükmü altına alınca Clemens V’in 1305′ten sonra birçok fransız kardinal tayin etmesini, papanın Fransa’ya yerleşmesini (yerleşme yerini kesinlikle Avignon olarak belirledi, 1309) ve Bonifa­cius VlII’in Fransa kralı aleyhine çıkart­tığı bütün kararları bozmasını sağladı (1311). Bu çatışmalar, Güzel Philippe ile danışmanlarının krallığı etkili bir biçimde yönetme azminde olduklarını gösterir. Dev­lete bağlı yargıçların derebeylik bölgelerin­deki faaliyetlerini arttırmaları, ilgili da­vaları krallık mahkemesine getirmeleri ve merkez kurumlarının gelişmesi de bu azmi gösteriyordu. Krallık meclisi teşkilâtlandı­rıldı. Soyluların, kilisenin ve şehirlerin tem­silcilerini biraraya getiren meclisler birkaç defa toplandı. Bunlar «fitats g€neraux» meclislerinin çekirdeği sayılır. Parlamento çalışmasında uzmanlaşma ortaya çıktı (1291 ve 1307 emirnameleri). Mühürdarlık gittik­çe büyüyen bir önem kazandı. Maliye yö­nünden Philippe IV, Ma rigny’nin yardımıyle hazineyi yeniden düzenledi, bir büt­çe hazırlamayı bile düşündü (14 ocak 1314 emirnamesi) ve vergilerin düzenli olarak ödenmesine nezaret etti. Yahudilere (1306′-da sürüldüler ve malları ellerinden alındı) ve Lombardiyahlara ağır vergiler yükledi. Hattâ bazı yıllar bir «ocak vergisi» ödet­meyi denedi; ayrıca çeşitli para işlemleri­ne girişti. Ekim 1307′de Tampliye tarikatı ilerigelenlerini tutuklatmasına sonu gelme­yen para ihtiyacının yol açmış olduğu söy­lenebilir. Bu keşişler son derece zengin o-larak bilinirdi; fakat tutuklama için baş­ka sebepler gösterildi. Kralın isteği üzerine papa Clemens V bîr soruşturma yapılma­sını emretti ve mahpusların kiliseye teslim edilmesini istedi. Kral, bunu kabul etti (Poitiers Kardinaller meclisi, 29 mayıs 1308), Philippe IV daha sonra, ustalıklı bir propaganda ile papayı sıkıştırdı. Kili­senin yargısıyle bir grup tarikat üyesi ya­kılarak idam edildi (1309). Papalık 1312′de tarikatı kaldırdı; Philippe mayıs 1314′te Tampliye tarikatının yüksek rütbeli üyelerini dininden sapmış kişiler sayarak yak­tırdı. Hükümdarlığının Son yıllarına gölge düşüren tek olay bu değildir. Rezalete yol açan başka bir durum Philippe’in gelin­lerini zina suçuyle Kral mahkemesinde yargılatmasıdır. Enguerrand de Marigny, krallığa eski itibarını kazandırmak için ha­zinenin yeniden teşkilâtlandırılması (14 ocak 1314 emirnamesi) ve yeni bir vergi konması (satış vergisi) konusunda (Paris meclisi, 1 nisan 1314) kralı ikna ederek malî durumu düzeltmeğe çalıştı. Güçlü ve düzenli bir monarşinin kurulmasında çok büyük rol oynayan Philippe IV öldüğü zaman (29 kasım 1314) Marigny son bir para reformu daha hazırlıyordu. (L)

Özel Arama