» inceleyen bilim hakkında arşivlenen resim, video, animasyon vs. gibi kayıtlar görüntüleniyor.

ASMABİLİM

ASMABİLİM hakkında diğer dizin sayfaları >>ASMABİLİM

Özet:

ASMABİLİM blş. i. Asmayı ve özellikle­rini inceleyen bilim, (L)

ALGOLOJİ

ALGOLOJİ hakkında diğer dizin sayfaları >>ALGOLOJİ

Özet:

ALGOLOJİ i. (fr. algologie). Suyosunlarını (veya algler) inceleyen bilim dalı. (fîkoloji de denir.) [L]

ATOM

ATOM hakkında diğer dizin sayfaları >>ATOM

Özet:

ATOM i. (yun. atomos, kesilemeyen’den fr. atome). Kim. ve fiz. Basit bir cismin, kim­yevî bakımdan bölünemez olarak kabul edilen ve bir elementin bileşimlere girebilecek en küçük miktarını meydana getiren parçası. Bk. ansİkl. || Atom ağırlığı veya kütlesi. Bk. ansİkl. // Atombilim, atomları ve özelliklerini inceleyen bilim dalı. || Atom bombası. Bk. bomba.

Devamı >>

AGROJEOLOJİ

AGROJEOLOJİ hakkında diğer dizin sayfaları >>AGROJEOLOJİ

Özet:

AGROJEOLOJİ i. Toprağın, tarım bakı­mından, fizikî ve kimyevî bünyesini inceleyen bilim, (L)

SANAT

SANAT hakkında diğer dizin sayfaları >>SANAT

Özet:

SANAT i. (ar. şancat). Bir duygunun, bir tasarının veya güzelliğin ifadesinde kulla­nılan metotların tümü; bu metotlar sonu­cunda ulaşılan üstün yaratıcılık: O güne kadar kimsenin dokunmadığı sanat konu­ları açıyordu bize (Y. Z. Ortaç).

Devamı >>

Rus ve sovyet bilimi

Rus ve sovyet bilimi hakkında diğer dizin sayfaları >>Rus ve sovyet bilimi

Özet:

Rus ve sovyet bilimi

Rusya’da bilim çok geç başladı. Bilimsel çalışmanın başlaması için, Büyük Petro-nun bütün yetkisini kullanması gerekti, özellikle teknolojiyle ilgilenen Petro, ülkeye birçok yabancı uzman getirtti ve Eukleides geometrisini eğitim programına aldı. Büyük Petro’nun ölümünden bir. yıl sonra. Petersburg’da, Paris Bilimler akademisini örnek alan bir akademi kurma yolundaki tasarı gerçekleşti. Akademide önce yalnız yabancı bilginler (isviçreli Euler, D. ve N. Bernoulli gibi) vardı.

Devamı >>

REOLOJİ

REOLOJİ hakkında diğer dizin sayfaları >>REOLOJİ

Özet:

REOLOJİ i. (yun. reos, akım ve logos, bilim’den fr. rheologie). Maddelerin katılığını, esnekliğini, viskozitesini ve genel olarak akışını inceleyen fizik dalı. (L)

RENKBİLİM

RENKBİLİM hakkında diğer dizin sayfaları >>RENKBİLİM

Özet:

RENKBİLİM blş. i. Rengi ve renk olay­larını inceleyen bilim dalı: Bir kutup ışğının incelenmesi, deşarjlı bir lambanın ışığının incelenmesi gibi, bir renkbilim prob­lemidir.

Devamı >>

RADYUMBİYOLOJİ

RADYUMBİYOLOJİ hakkında diğer dizin sayfaları >>RADYUMBİYOLOJİ

Özet:

RADYUMBİYOLOJİ i. (fr. radiumbiologie). Biyol. Radyumun hayat olayları üstündeki etkisini inceleyen bilim. Bk. RADYOBİYOLOJI. (L)

RADYOPATOLOJİ

RADYOPATOLOJİ hakkında diğer dizin sayfaları >>RADYOPATOLOJİ

Özet:

RADYOPATOLOJİ i. (fr. radiopathologle). X ışınlarından veya radyoaktif maddeler­den ileri gelen kazaları inceleyen bilim da­lı. (L)

RADYOLOJİ

RADYOLOJİ hakkında diğer dizin sayfaları >>RADYOLOJİ

Özet:

RADYOLOJİ i. (fr. radiologie). Fiz. X ışınlarını, bu ışınların üretilmesinde ve kul­lanılmasında yararlanılan malzemleri ve uy­gulama alanlarını inceleyen fizik dalı.

Devamı >>

RADYOBİYOLOJİ

RADYOBİYOLOJİ hakkında diğer dizin sayfaları >>RADYOBİYOLOJİ

Özet:

RADYOBİYOLOJİ i. (fr. radiobiologie). X ışınlarının canlı dokular üstündeki etkisi­ni inceleyen bilim.
— ANSİKL. X ışınlarının etkisi, uygulanan doza ve ışın gönderilen hücrenin özellikle­rine bağlıdır. X ışınları zayıf dozda uya­rıcı, orta dozda güç düşürücü, yüksek doz­da ise tahrip edici bir etki yapar. Radyo-fizyoloji, uygulanan dozun miktarına ve ışınlanan hücrenin ışınnduyarlığna dayanır. Bergonie ve Tribondeau 1906′da, hücre ışınduyarlığının kanunlarını ortaya çıkardı­lar.
X ışınlarının canlı hücreler üstündeki etkisi, bu hücrelerin üreme etkinliği ne ka­dar büyük, bölünme zamanı ne kadar uzak, fonksiyonları ne kadar az belirginse o ka­dar şiddetlidir. Bir dokunun hücrelerini ye­teri kadar etkilemek için hücrelerdeki ışınduyarlığın en yüksek zamanını seçmek, X ışınlarının dozunu ve süresini iyi ayarlamak gerektir.
X ışınları bakteriler üstünde az etki gös­terir. İnsanda ışınlara karşı en duyarlı do­kular, kan yapıcı organlar, cinsel hücreler ve derideki büyütken hücrelerdir. X ışını alan örteneklerdeki en hafif tepkime eritem, yani kızarıklıktır. Bu kızarıklığa dayanarak bazı alman bilginleri bir X ışınım birimi yaratmak istemişlerdir:” H.E.D. (Haut [Almancada deri] – Erytheme – Dosis). X ışın­larının diğer etkileri şunlardır: deride kıl­ların dökülmesi, nebde bırakmadan iyileşen radyoepidermit, röntgen mütehassıslarında görülen müzmin radyodermit (müzmin radyodermit kansere dönüşebilir). Nihayet yük­sek dozda filtre edilmemiş X ışınları, fiske, ülser, kas ve kemik bozuklukları yapar; radyonekroz lezyonları çoğu zaman mikrop­ludur ve senelerce sürdükten sonra derin nebdeler ve telanjiyektaziler bırakarak iyi­leşir. (L)

PSİKOPATOLOJİ

PSİKOPATOLOJİ hakkında diğer dizin sayfaları >>PSİKOPATOLOJİ

Özet:

PSİKOPATOLOJİ i. (fr. psychopathologie). Akıl ve ruh hastalıklarını inceleyen bilim. (L)

PSİKOLOJİ

PSİKOLOJİ hakkında diğer dizin sayfaları >>PSİKOLOJİ

Özet:

PSİKOLOJİ i. (yun. psykhe, ruh ve logos, bilim’den fr. psychologie). Ruhsal olgular bilimi. || Karakter: Bir roman kahramanının psikolojisi.
— Sosyol. Kolektif psikoloji, bir sosyal gru­bun «kolektif bilinç»iyle ilgili psikoloji. (Her şeyi bireyler arası ilişkiye indirgeyen kişilerarası psikoloji’den farklıdır.)
— Ansikl. Psikoloji terimi, XVI. yy.da or­taya çıktı (Melanchthon). XVIII. yy.da Wolf, antropolojiyi, somatoloji ve psikoloji olmak üzere ikiye ayırdı. Psikolojiyi de iki bölümde ele aldı: ampirik psikoloji ve ras­yonel psikoloji. İnsanları tanımak bakımın­dan pratik bir değer taşıyan ve halk arasın­da yaygın olan ampirik psikoloji insanlık kadar eskidir. Bu pratik psiokloji edebiya­tın tasviri psikolojisiyle gelişmiş ve bugün kullandığımız terimlerin çoğu bu kaynaktan çıkmıştır, öte yandan, zihin ve bilinç prob­lemlerine yönelen felsefe, psikolojiyi, ken­dine bağlı bir dal gibi ele aldı. özellikle Bergson’un eserlerinde bu durum açıkça görülür. Ama psikoloji, XIX. yy .dan sonra ayrı bir bilim dalı haline gelerek kendili­ğinden veya deneylerle yaratılabilen bilinç olgularının içebakışla incelenmesi üstünde temellendi, daha sonra da davranışların ve tavırların bilimi olmağa yöneldi. Watson’un bu anlayış içinde savunduğu teorik görüş, A.B.D.’de, «davranışçılık» adı altında, psi­kolojiyi bir karikatür haline getirir gibi ol­du. Çünkü davranışçılık, bilinç olgularına ve iç fizyolojik süreçlere yönelmeyi kesinlikle reddediyor; sadece dış belirtilere dayanarak gözlemler yapmayı kabul ediyordu. Bugün alman «Tiefenpsychologie»si veya sezgiye önem veren ve kavrama amacını güden «de­rinlikler psikolojisi» de felsefe dayanmak­tadır. Oysa, karşılaştırmalı psikoloji tabiat bilimlerine bağlanır: hayvan psikolojisi (zoo­lojik psikoloji), çocuk psikolojisi pedolojik psikoloji), ilkel insan psikolojisi (etno­lojik psikoloji), akıl hastaları psikolojisi (patolojik psikoloji), insan tipleri psikolojisi (farklar psikolojisi), kalıtım psikolojisi (ge­netik psikoloji) ve «etoloji» (karakterlerin farklılık açısından incelenişi) gibi. Deneysel psikoloji ve psikometri araştırmaları, Fechner’in psikofizik’i ile (1860) başladı ve fizik olgularla bilinç olguları (uyartı ve duyum) arasındaki ilişkilerin incelenmesine yöneldi (Wundt’un ilk laboratuvarı 1879′da Leipzig’de, ilk fransız laboratuvarı olan Beaunis ve Binet’nin Sorbonne’daki laboratuvarı ise 1889′da açıldı). Bu araştırmalar, uygulama­lara yol açan kanunların ve olguların bulun­masını sağladı. Bununla ilgili olarak deney­lerin uygulanması (testler) için duyu-hareket işlevlerini ve zihnî işlemleri ölçmeğe yarayan bir metodoloji temellendirildi. Da­ha çok eğitim alanında kullanılan bu psikoteknik, bağlaşıklık indisleri ve faktör analizleri sayesinde deneylerin taşıdığı değe­rin (uygunluk, geçerlilik) istatistik bakımın­dan denetlenmesiyle tamamlandı, insanın, gelişimi sırasında kendisini sosyalleştiren kolektiviteye bağlı bir organizma oluşu, dav­ranışların nazarî ve uygulamalı incelemesin­de iki ayrı alanın ortaya çıkmasına yol açtı: biyolojik alan (psikofizyoloji) ve sos­yal alan (psikososyoloji). Sovyet psikoloji­si, bilince büyük önem vermekle birlikte, yüksek sinir faaliyetini esas olarak ele alır; bu faaliyetin temeli Pavlov’un şartlandır­ma sürecidir; dil de, «ikinci bir işaret sis­temi» olarak sosyal şartlanmanın sonucu­dur. Bilimsel psikoloji’nin birçok uygula­ma alanı vardır:
1. eğitimde, pedagoji me­totlarının etkinlik bakımından incelenmesi, zekâ düzeyinin ve gelişiminin belirlenmesi, karakter bozukluklarının analizi, dil bozuk­luklarının düzeltilmesi;
2. sanayide, meslek seçme ve iş teşkilâtlandırılması;
3. askerlik­te, acemi erlerin belli yerlerde görevlendi­rilmesi ve kadroların düzenlenmesi;
4. ada­lette, suçları önleme, mahkûmların eğitimi;
5. nöropsikiyatride, teşhise ve psikoterapiye yardım; çeşitli ilâçların ve tedavi metotla­rının, özellikle ruhî cerrahlık müdahalele­rinin doğurduğu etkilerin belirlenmesi. Uy­gulamalı psikolojiyle uğraşanlar, bir de on­toloji kanunu kurma endişesiyle dernekler ve sendikalar halinde toplanmışlardır.
Böyle­ce, eğitim psikologları, danışmanlar, sanayi psikologları ve kliniklerde çalışanlar grup­lar halinde teşkilâtlandı. A.B.D.’deki Psikoloji derneğinin 1955′te 13 000 üyesi (pro­fesyonel, öğretici ve araştırıcı) vardı.
Bu­gün psikoloji biliminin başlıca alanları şun­lardır: hayvan davranışları (hayvan psiko­lojisi)] fizyolojik ve nörolojik incelemeler (psikofizyoloji); çocuktaki gelişmenin incelenmesi (psikogenetik [GENETİK PSİKOLO­Jİ]); çocuğun okul ve meslek bakımından yönlendirilmesi (psikopedagoji); çeşitli dav­ranışların, sinir sistemiyle ve özellikle dil ile ilişkilerinin ele alınması (psikolengüistik); acı duyma, yorgunluk v.b. hallerde gösteri­len çeşitli tepkilerin, kişisel performans’lar (icralar) arasındaki farkların (farklar psi­kolojisi) ve grup halindeki davranışların in­celenmesi (sosyal psikoloji). Psikolojinin ele aldığı bu yeni alanların kavlaklarında çeşitli bilimler ortaya çıkmıştır. Bu yeni bilimler arasında en önemlilerden biri, in­sanın makineye, makinenin de insana uyma­sını inceleyen bilimdir (ergonomi). Psiko­lojiye bağlı araştırmaların başka bir kolu da, şartlanmanın incelenmesine ve çocuğun tanınmasına yönelmiştir. Bu alanda, bilgi-işlem bakımından, elektronik tekniklerin or­taya çıkmasından faydalanılmaktadır. Nite­kim programlı öğretim, bu alana girer. Pskolojik bilimlerin her biri, bir yandan, insan davranışlarında, en genel kanuna uy­gun olanı, öte yandan da, bu genel kanun­dan ayrılarak tıbbın marazî diye nitelendir­diği davranışlara dayanan özellikleri kendi inceleme hedefleri olarak ele alır. özellikle farklar psikolojisi, zihnî yetersizlikleri (oligofreniler), nicelik bakımından farklı kılan yönü tespit eder. Bundan başka, sosyal psi­kiyatri de sosyal psikolojiye bağlanabilir. Nihayet, algılama, hafıza, zekâ v.b. fonksi­yonların ve öğrenme, alışkanlık v.b. davra­nışların eskiden beri yapılan deneysel ince­lenmesine, bunlarla ilgili bozuklukların in­celenmesi de eklenmiştir. Meselâ hafıza bozukluklarının incelenmesi, hafızanın bazı temel mekanizmalarını ortaya çıkarmıştır. Ayrıca, bu vesileyle, yeni bir bilim dalı da doğmuştur. Bu bilim dalının amacı, bazı maddelerin davranış üstündeki etkisini sı­nıflamak ve ölçmektir. Bu yeni dal, psikofarmakoloji’dir. (->Bibliyo.) [L]

PSİKOLENGÜİSTİK

PSİKOLENGÜİSTİK hakkında diğer dizin sayfaları >>PSİKOLENGÜİSTİK

Özet:

PSİKOLENGÜİSTİK i. (fr. psycholinguis-tique). Dille ilgili olayları psikolojik görü­nümleri içinde inceleyen bilim.
— ANSiKL. Saussure’den beri modern dil­bilime «dil» ile «söz» arasındaki ayırım hâ­kimdir. Dil, sosyal bir grubun üyeleri ara­sında alınıp verilen bütün sözlü bildirilerin gücül toplamına uygun bir sistemi belirtir. Söz, gerçekleştirilmiş sözlü bildirilerin, yani davranışlardan doğan dil olguları’nın so­mut çokluğunu belirtir. Dilbilim’in konusu dil ile dilin bölümlerinin (gramer, sözlük v.b.) ve işleyiş kurallarının incelenmesidir. Psikolengüistik in konusu, sözlü bildirilerin bazı görünümleriyle konuşanların ruhsal ö-zellikleri arasında bağlar aramaktır.
• Tarih. Dilbilimin tarihi eskidir ama psi­kolengüistik bilim olarak yeni ortaya çıktı: basılan bir eserde (Osgood ve Sebeok’un terim olarak ilk defa Amerika’da 1954′te yönetiminde yayımlanan Psycholinguistics) kullanıldı. Bilim dalları arasında ortaklaşa bir çalışma ile yazılan eser, yapısal dilbi­limin metotlu ve nazarî bilgileriyle davra­nış psikolojisini birleştirmeğe çalışır. Eserde bildirim nazariyesi gibi bazı dış katkıların da «nemi büyük oldu. Dilbilimcilerle psikologların işbirliği, birçok güçlük yenildik­ten sonra sağlanabildi. İlk anlarda modern dilbilim kendi alanını biçimsel bir analiz olarak sınırladı ve dilin kullanılmasını sağla­yan zihnî fonksiyonları psikologlarla tartış­mayı konusu dışında saydı. Bu yüzden dil­bilim, fonetik ve semantik gibi zihnî fonk­siyonlarla da ilgili özel bilim dallarını bün­yesine katmakta kararsızlık geçirdi. Diğer yandan bilimsel psikoloji özel söz davranış­larını, uzun zaman tanım veya deney yö­nünden inceledi ve dilbilim sisteminin bü­tününü kapsayan bir modele inmedi; onun için psikoloji, bu sistemin kullanılışıyle il­gili tümel edinme ve bozulma şekillerini (çocuğun dili, patolojik dil) anlamakta güçlük çekti. İki tarafın karşılaştığı bu güç­lükler bilgi nazariyesi konusunda diyalog­lara yol açtı ve çeşitli uygulamalardan do­ğan somut meseleler sonuç olarak iki bi­limin kaynaşmasını ve psikolengüistiğin or­taya çıkmasını sağladı. Psikolengüistiğin bellibaşlı kurucuları arasında G.A. Miller, Osgood, Luria, Skinner ve Novrer sayıla­bilir.

Devamı >>

PSİKOFARMAKOLOJİ

PSİKOFARMAKOLOJİ hakkında diğer dizin sayfaları >>PSİKOFARMAKOLOJİ

Özet:

PSİKOFARMAKOLOJİ i. (fr. psycho-pharmacologie). insanların ilâç ve ecza et­kisi altındaki davranışını inceleyen bilim dalı.
— ANSiKL. • Tarihçe. Psikotrop madde­ler, çok esjkiden beri bilinmekle beraber, psikofarmakoloji oldukça yeni bir bilim da­lıdır; ancak 1956′da bu adı aldı. Psikotrop maddelerin bu özelliğinin tecrü­beyle anlaşıldığı (msl. haşhaş) ilk dönem bir yana bırakılırsa, psikofarmakolojinin doğu­şu XIX. yy.dan itibaren sentetik kimya­nın (kafein, mate), halüsinojenlerin (hayal gördürücüler), amfetaminlerin ve başlıca bartibüriklerin geliştirilmesi sayesinde ger­çekleşti.
Psikofarmakoloji tarihinin çağdaş dönemi ağır psikozların tedavisinde etkili olan psi­kotrop maddelerin (bir nöroleptik olan klorpromazin [1952] ve sinir zayıflıklarına karşı kullanılan iproniazid [1957]) bulunmasıyle başlar. Şimdi araştırmalar, muhteme­len ruhsal bozuklukların kaynağı olan be­yindeki biyokimya olaylarına ve bunların düzensizliğini gidermeğe yöneldi.

Devamı >>

PROTİSTOLOJİ

PROTİSTOLOJİ hakkında diğer dizin sayfaları >>PROTİSTOLOJİ

Özet:

PROTİSTOLOJİ i. (fr. protistologie). Bir-hücreli canlıları inceleyen bilim. (L)

POTAMOLOJİ

POTAMOLOJİ hakkında diğer dizin sayfaları >>POTAMOLOJİ

Özet:

POTAMOLOJİ i. (fr. potamologie). Akarsuları inceleyen bilim.
— ANSİKL. Potamoloji’nın alanı büyük ır­makların incelenmesinden, derelerin ve ge­çici su akıntılarının incelenmesine kadar uzanır. Bu incelemeler iki büyük kısma ay­rılır: ırmakların rejimlerini, debilerini ve bunların değişimlerini inceleyen ırmak hid­rolojisi; ırmak akıntılarını, özelliklerini, çe­kici ve aşındırıcı güçlerini, derelerin ve ır­mak yataklarının katı cisim taşımalarını
(şe­killeri ve değişmeleri akıntıların gücünün başlıca sebebidir) inceleyen ırmak dinamiği.

Devamı >>

POTAMOBİYOLOJİ

POTAMOBİYOLOJİ hakkında diğer dizin sayfaları >>POTAMOBİYOLOJİ

Özet:

POTAMOBİYOLOJİ i. (önek potamo, ır­mak, bios, hayat ve logos, bilim’den fr. potamobiologie). Büyük ırmak ve nehirler­deki canlıları inceleyen bilim. (Akıntının yavaşlığı ve su kitlesinin çokluğu yüzün­den bu yaratıklar hızlı akarsulardaki can­lılardan çok göllerde yaşayan canlılara ben­zer.) [L]

PODOLİT,PODOLİYA,PODOLOJİ

PODOLİT,PODOLİYA,PODOLOJİ hakkında diğer dizin sayfaları >>PODOLİT,PODOLİYA,PODOLOJİ

Özet:

PODOLİT i. (fr. podolite). Miner. Tabiî kalsiyum fosfat ve karbonat. (L) PODOLİYA. Bk. PODOLYA.
PODOLOJİ i. (fr. podologie). Tıp. Ayağı inceleyen bilim dalı. (L)

PERİCAUD (Louis Jean)

PERİCAUD (Louis Jean) hakkında diğer dizin sayfaları >>PERİCAUD (Louis Jean)

Özet:

PERİCAUD (Louis Jean), fransız oyuncusu ve oyun yazarı (La Rochelle 1835 – Paris 1909).

Devamı >>