istatistik

ADLİ sıf. (ar. adl, adalet’ten adli). Adalet­le ilgili, adalete ait: Adli teşkilâtımızda ve kanunlarımızda radikal bir inkılâp isteyen­ler de yalnız garpçılardı (Peyami Safa). Bu sebeple siyası, adli, malt ve sair inkişafımıza mâni kuyuda muhalifiz (Yahya Kemal). — Ask. Adlı âmir, vazife sahaları içinde as­kerî mahkemeler kurabilen ve duruşma dı­şındaki soruşturma işlerini yapmak, ilk ve son [...]

ABERANT sıf. (fr. aberrant). Tabiî ve ge­nellikle bilinen halden uzaklaşan. — Biyol. Az veya çok nadir bir özellik gösteren türlere denir. — Dil bil. Bazı özelliklerle ana şekilden veya dahil olduğu gruptan ayrılan kelimelere de­nir. — İstat. Genellikle bilinenden ayrı özellikte olan istatistik durum ve sonuçlarına de­nir, (L)

ABDURRAHMAN ŞEREF, devlet adamı ve Osmanlı imparatorluğunun son vakanüvisi (İstanbul 1853-ay. y. 1925). İlk öğrenimine Eyüp mahalle mektebinde başladı, Eyüp rüştiyesinde okudu. 1873′te Mektebi sultanî’yi (Galatasaray lisesi) bitirdi. Mahreç-i Aklam adlı okula genel tarih hocası oldu. Sonra da Mektebi sultanî’de gramer ve im­lâ, Muallim mektebinde yine genel tarih öğretmenliği yaptı. Mülkiye mektebine mü­dür olunca genel [...]

SAPMA i. .(sapmaktan sap-ma). Sapmak eylemi. — Avc. Geyik ve dağ keçisinin, peşinden gelen köpeği şaşırtmak için başvurduğu hile. (Hayvan gitmekte olduğu doğrultuyu anîden değiştirir, birden sağa veya sola dönerek yolunu saptırır.) — Balistik. Bir merminin ulaştığı nokta ile, ulaşması gereken nokta arasındaki uzaklık. || Muhtemel sapma, atışların yüzde 25′ini alacak büyüklükte bir arazi şeridini [...]

Sanayi odası, meslek hizmetleri görmek, meslek ahlâk ve dayanışmasını korumak, sanayinin genel yararlara uygun şekilde ge­lişmesine çalışmak üzere kurulan, tüzel kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu. Sanayi odaları, kanunun tespit ettiği sa­yıdaki sanayicinin yazılı isteği üzerine ku­rulur. Bu sanayicilerin nitelikleri yine ka­nunda gösterilmiştir. Sanayi odaları bu şe­kilde ayrı olarak kurulabileceği gibi Tica­ret odalarıyle birlikte [...]

Sanayinin geleceği Sanayinin gelişimi, aynı zamanda maddî ve manevî alanlarda kendini gösterir. So­yut bilim sanayiye işleyeceği maddeyi, uy­gulayacağı teknikleri bulur ve mamulleri­nin mükemmelleştirilmesini sağlar, iktisat bilimi, pazarların analizini, ihtiyaç ve piya­sa tahminlerini geliştirir. Psikolojiyle birle­şen istatistik, satış ve reklam konularında işe yarar. Psikolojinin bir başka uygula­ması, uzmanların seçimi ve yetiştirilmesiyle personelin ve emir verecek olanların [...]

RUMENCE ı. (rumen’den Rumence). Romanya’nın resmî ve edebî dili. — ANSiKL. Leng Romanya’nın resmî ve ödebî dili olan Rumence Romanya’da ya­şayan halkın büyük kısmı tarafından ko­nuşulur. Bu dil roman dillerinin en doğuda olanıdır. Romanya’nın coğrafî yüzeyinde ortaya çıkan lehçe farkları önemli değildir. Tuna’nın kuzeyindeki bütün bölgelerde ko­nuşulan ve dış lehçelerden farklı olan ağza Daçya Rumencesi [...]

RİZE, Doğu Karadeniz bölümünde il merkezi şehir; 31 265 nüf. (1970). Şehrin mer­kez kısmı Karadeniz kıyısında, kuzeybatı rüzgârlarını önleyen Fener burnunun siperinde kurulmuştur; başlıca ticaret yer­leri ve resmî binalar, yerleşmenin yoğun olduğu bu kesimde bulunur. Buradan kı­yı boyunda ve şehri kuşatan tepe yamaç­larında evler dağınık bir yerleşme düzeni gösterir. Kıyı boyunda uzanan yollar Ri­ze’yi Trabzon’a [...]

REZONANS i. (fr. resonance). Fiz. Düzgün empülsiyonların etkisiyle, bir sali­minin genliğinin artması. (Bk. ANSİKL.) || Rezonans çizgisi, tayfölçümünde, bir atomun tayfını meydana getiren çizgiler arasından bazılarını ayırt etmek için kullanılan ifade. (Rezonans çizgileri diye, herhangi bir uya­rılmış halden doğrudan doğruya temel hale geçerken atomun yaydığı tayf çizgilerine denir. Bu adlandırma, bir rezonans çizgi­sine tekabül eden [...]

REGİONARİUS i. (lat. k.). Esk. Rom. M. S. IV. yy.da yazılmış açıklamalı Roma rehberi. (Bunlardan biri Curiosum, öteki Notitia’dır [M. S. IV. yy.].) Rehberlerde, bölgelere göre, önemli veya ilgi çekici anıt­lar belirtiliyor ve istatistik bilgiler de yer alıyordu (msl. evlerin ve binaların sayısı). (L)

QUETELET (Adolphe), belçikalı astronom, matematikçi ve istatistikçi (Gand 1796 -Brüksel 1874). önce Gand’da, sonra Brük­sel’de matematik dersleri verdi; koniklerin düzlem kesitleri konusunda çalışmalar yaptı. Sonra Brüksel rasathanesinin yapımını yö­netti ve bu kurumun ilk müdürü oldu (1828). özellikle, olasılıklar teorisini ahlâk ve siya­set bilimlerine, ayrıca antropometriye uygulamasıyle tanınır. Başlıca eserleri: Sur l’Homme et le Developpement de [...]

PSİKOLOJİ i. (yun. psykhe, ruh ve logos, bilim’den fr. psychologie). Ruhsal olgular bilimi. || Karakter: Bir roman kahramanının psikolojisi. — Sosyol. Kolektif psikoloji, bir sosyal gru­bun «kolektif bilinç»iyle ilgili psikoloji. (Her şeyi bireyler arası ilişkiye indirgeyen kişilerarası psikoloji’den farklıdır.) — Ansikl. Psikoloji terimi, XVI. yy.da or­taya çıktı (Melanchthon). XVIII. yy.da Wolf, antropolojiyi, somatoloji ve psikoloji [...]

PSİKOLENGÜİSTİK i. (fr. psycholinguis-tique). Dille ilgili olayları psikolojik görü­nümleri içinde inceleyen bilim. — ANSiKL. Saussure’den beri modern dil­bilime «dil» ile «söz» arasındaki ayırım hâ­kimdir. Dil, sosyal bir grubun üyeleri ara­sında alınıp verilen bütün sözlü bildirilerin gücül toplamına uygun bir sistemi belirtir. Söz, gerçekleştirilmiş sözlü bildirilerin, yani davranışlardan doğan dil olguları’nın so­mut çokluğunu belirtir. Dilbilim’in konusu [...]

POWERS (Legrand), amerikalı istatistikçi (1847-?). Hollerith’in çalışma arkadaşıydı. 1910′da ondan ayrılarak, kendi hesabına, delikli kart makinelerini imal eden bir şirket kurdu. Makinelerin patent hakkı 1927′de Remington şirketi tarafından satın alındı. (L)

POLONYA’DA YABANCI YATIRIM ORANI: “DEĞERLENDİRME” Yabancı firmaların geçtiğimiz yıl yani 2006′da Polonya’ya rekor düzeyde yatırım yapmış olmalarına karşın, yatırım tutarı kişi başına vurulduğunda, ör. Çek Cumhuriyeti ve Macaristan gibi bölgemizin başka ülkelerine göre hala sönük kalındı. Polonya gittikçe daha fazla dış yatırım alıyor. Başta LCD ekranlar olmak üzere elektronik cihaz üretiminde yavaş yavaş bir üretim [...]

POLONYA COĞRAFYA Bölgesel coğrafya Dağlık bir kütle görünüşünde olan Polon­ya, kara iklimi hüküm süren bir ovalar ül­kesidir. Varşova’da sıcaklıklar üç ay 0°C’ın altındadır; yılda 70-100 gün don olur. Kış boyunca kar uzun süre kalkmaz ve ül­kenin büyük kısmındaki ırmak ve göller buz tutar. Uzun ve sert kışa karşılık dört ay süren (15 mayıstan eylül başına [...]

PİKNİK sıf. (yun. pyknos, sıkı’dan fr. pyc-nique). Tipoloji. Kretschmer biyotipolojisinde (1921) «orta boylu, tıknaz, geniş ve yu­muşak yüzlü, kalın boyunlu, iri göbekli, yukarı doğru daralan şişkin göğüslü» tipe denir. (Piknik tip, manyako depresif siklotimi ile manidar bir istatistik bağlantı gös­terir.) [L]

PİDGİN (Charles Felton), amerikalı ro­mancı (Roxbury, Massachusetts 1844-1923). Bir süre Boston’da ticaretle uğraştı. 1873′te Massachusetts İstatistik bürosunda memur oldu. Mekanik istatistik cetvellerinin yapı­labilmesi için bazı makine yaptı. Bunların arasında elektrikli toplama, çarpma maki­nesi, toplama kaydedicisi ve daktilo maki­nesi cetvelleri yer alıyordu. Başlıca eserle­ri: Practical Statistics (Pratik İstatistik) [1888]; Blennerhassett (1901); Stepken Hol-ton (1902); The Climax [...]

PEG-BOARD [pegbord] i. («çivili levha» anlamında ing. k.). Bir kenarına bir sıra başlı çivi çakılmış levha; yine bir kenarı zımbalı olan belgeler birer atlayarak bu çivilere takılır ve böylece kâğıtlar, üzerinde bazı sayılar yazılı olan kenarları birbirini örtmeyecek şekilde sınıflandırılmış olur. — ANSiKL. Peg-board, yekûn nakli yapmaksızın doğrudan doğruya toplanabilen bir sayılar tablosu meydana getirir. [...]