• 1905 RUS DEVRİMİ, 1905′te Rusya’da patlak veren gösteri ve ayaklanmaların tümüne verilen ad. 1905′te Japonya karşısındaki bozgundan sonra monarşinin itibarı iyice azalınca, muhalefet imparatordan liberal, sosyal ve parlamenter bir rejim kurulmasını istedi. Devrim, belki de polis hesabına çalışan rus papazı Gapon’un yönetimindeki barışçı İşçi gösterisiyle St. Petersburg’ta başladı. Kanlı bir şekilde bastırılması (Kanlı pazar, [...]
DEŞİMA. Coğ. Japonya’da Nagasaki limanında yapma adacık (uzunluğu 180 m, genişliği 75 m). 1641-1859 arasında Hollanda şirketinin merkezi oldu. Japonya’nın yabancılara kapalı olduğu bu iki yüzyıl boyunca Japonya ile dünya arasında tek bağlantı noktası olarak kaldı. (L)
DENGYO DAİŞİ, Japonya’da yeni bir Buddha mezhebi kuran din adamına (767-öl. 822) ölümünden sonra verilen ad. Göçmen bir cinli ailesinin oğlu olan ve genç yaşta tarikata giren Dengyo Daişi 804′te Çin’e bir yıl süren resmî bir gezi yaptı. Oradan bazı metinler, özellikle Tendai okulunun dayandığı Lotus’un Kitabı’ın getirdi. Sonra evrensel selâmet nazariyesini ortaya atarak japon [...]
DEMİRCİLİK i. (demir’den demir-ci-lik). Demircinin mesleği: Demircilik! Evet bu sıkıntılı bir iştir (Mehmed Emin), İlh iş, barakalarla [...] demircilik ve doğramacılık atelyelerini temin etmekti (F.R. Atay). — Etnol. Bk. ansikl. — G. santl. Süsleme sanatlarının demiri işlemekle ilgili kısmı. Bk. ansikl. — ansikl. Etnol. Demiri su vererek çelikleştirmek, ancak, yüksek ısıda ergitilmiş demirle yapılabilir. Dolayısıyle [...]
DAY NİHON (Güneşin doğduğu büyük ülke anlamında Japonca k.). Daynihon, Day Nippon da denir. Japonya’nın tümü. Hondo, Şikoku, Kyuşu, Hokkaydo bölgeleriyle bütün eski sömürgeleri de kapsar. (L)
DAYNAGON İ. Japonya’da, saray danışmanlarının unvanı. (Bu idarî görev, Tayka ihtilaliyle VII. yy. sonunda çıkarıldı.) XII. yy.dan itibaren daynagon’ların sayısı sekize çıktı. (L)
DAYMYO i. Bir birlik veya klanı yöneten japon derebeylerine verilen ad. — ANSiKL. Merkeze bağlı olmayan derebeylik devrinde, yani XVII. yy.ın ilk yıllarına kadar daymyo’lar (kelime anlamı «büyük ad») imparatorun az çok geniş bir araziyi idare etmelerine yetki verdiği kişi zadelerdi: bu derebeyler hemen hemen tam bir bağımsızlığa sahiptiler ve topraklarında sürekli olarak samuray birlikleri [...]
DAĞ i. (esk. türk. tağ). Çevresine oranla büyük arazi yükseltisi: üstünde birkaç tutam yeşillik varsa, bu ülkenin dağları kimin öz malı değildir (F.R. Atay). Dağın eteği. Dağın tepesi. Bk. ANSİKL. — ÇEŞ. DEY. Dağ adamı, terbiyesiz, kaba kimse. Dağ ardında olsun, yer altında olmasın, «yaşasın da, varsın uzakta olsun) anlamında kullanılır. || Dağ başı, çok [...]
Dacokan, Tayka reformu ile Japonya’da kurulmuş olan (VII. yy. sonu) yüksek divan, üç daycin (bakan), dört daynagon (saray baş danışmanı) ve üç şonagon’dan (saray ikinci danışmanı) kuruluydu, (L)
ÇUŞİMA, Japonya’da (Nagasaki İli) takımadalar; iki adadan (Kami-Agata ile Şimo-Agata) meydana gelir; bunlar Kore ile Japonya arasındadır. Kuzeyde Kore boğazı ile güneyde Çuşima boğazını sınırlar; 697 km2; 60 400 nüf. Başlıca şehri İzuhara, Simo-Agata’nın doğu kıyısında. Faal balıkçılık. (L)
ÇUGARU boğazı, deniz kolu, Japonya’ya bağlı Hokkaido ve Honşu adalarını birbirinden ayırır. Japon deniziyle Büyük Okyanusu birbirine bağlar; ortalama derinliği 100 m. Honşu kıyısı, Aomori koyuna açılır. Hokkaido ile Aomori arasında vapur işlemektedir. (L)
ÇU EN-LAY veya ŞU EN-LAY veya COU IN-LÂY, çinli general ve devlet adamı (Huayan, Kiangsi 1898). Çin, Japonya, Fransa, İngiltere ve Almanya’da eğitim gördü. Fransa’da öğrenciyken bir çin komünist gençlik teşkilâtı kurdu. 1924′ten 1926′ya kadar Kanton’daki Huangpu askeri akademisinde siyaset dersleri verdi; 1927′de Kanton’daki işçi ayaklanmasına önayak oldu ve bu ayaklanmanın bastırılmasından sonra Kiangsi’de, komünistlerin [...]
ÇOŞİ, Japonya’da şehir, Hondo adasında (Çiba ili), Büyük Okyanus kıyısında; 82 400 nüf. Büyük balıkçılık limanı. (L)
ÇO i. Metro!. Japonya’da kullanılan, 109,09 m değerindeki eski uzunluk ölçüsü birimi. || Japonya’da kullanılan, 119,01 ar değerindeki eski alan ölçüsü birimi. (L)
ÇİN yağı veya ODUN yağı i. taml. Boya sanayiinde kullanılan kuruyucu yağ. (Kuruyuculuk bakımından bezirden sonra gelir.) — ANSİKL. Çin yağı, Çin ve Japonya’da yetişen Euphorbiaceae familyasından olan ağaçların yeşil renkli ve elmaya benzer meyvelerinin çekirdeklerinden elde edilir. Meyvelerin her birinde ceviz şeklinde, tohumları yağlı, sert kabuklu 5-7 tane çekirdek vardır. Çekirdeklerin yüzde 48′i kabuk, [...]
Çin-Japon savaşları. 1894-1895 savaşı. O yıllarda Çin’e bağlı bulunan Kore’de çıkan karışıklıklar üzerine, Pekin hükümeti düzeni sağlamak için Seul’e askerî birlikler gönderdi. Bu durumdan yararlanarak Kıta Asyasında toprak edinmek isteyen Japonya, çin birliklerini götürmekte olan ingiliz gemisini batırdı ve 1 ağustos 1894′te Çin’e savaş ilân etti. Kore yarımadasının güneyine çıkarma yapan japon birlikleri, önce Pyong-Yang, [...]
Çinhindi savaşı, • 1940-1946. İkinci Dünya savaşı sırasında Uzakdoğuda sürdürülen çatışmalar çerçevesi içinde Çinhindi önemli bir yer tutar; bunun sebebi, bir yandan sahip olduğu ham madde kaynakları, öte yandan da Japonya, Çin ve Güney Asya devletleri (Malezya, Tayland, Birmanya) arasındaki ulaşım açısından stratejik mevkidir. Bk. ÇİN-JAPON SAVAŞLARI. 1940 Fransız yenilgisinden faydalanan Japonya, Çinhindi üzerinde gittikçe [...]
Çin Edebiyatı Mançu’lar (1644-1912) Bu çağda bilgi alanında gerçek bir uyanış görülür. Edebiyat ve sanat bakımından Çing aydınları, cinlilerin XIX. yy. sonlarında batı edebiyatı keşfedilene kadar Ming’lerin izinden yürümekten başka bir şey yapmadılar. Yazarlar ancak roman alanında yaratıcı güç gösterdiler. XVIII. yy.ın ikinci yarısında son derece başarıya ulaşan bir şaheser yayımlandı: Hung-lu Mıng (Kırmızı Köşkteki [...]
DEVLET DOKTRİNİ OLARAK KONFUÇİUS’ÇULUK (M.Ö. II. yy.) Han’lar çağında devlet doktrini haline gelen Konfuçius’çuluk, başlangıçtaki saf halini kaybetmişti. Bu çağda, Konfuçius’çuluğun en büyük temsilcisi olan Dung Cung-şu (M.ö. 105′e doğr.) yazılarında sihir anlayışına geniş ölçüde yer ayırdı. Ama yine de, din hayatının derin ihtiyaçlarına cevap veremedi. Doktrin, yavaş yavaş prestijini kaybetti ve Han sülâlesinin sona [...]
Çin ihtilâlden komünizme (1911 1949) İmparatorluk rejimi yıkılmağa mahkûmdu:Mançu sülâlesine düşmanlığa, aydın çevrelerde cumhuriyetçi fikirlerin yayılması eklendi ve birleşmiş modern bir Çin yaratmak için millî bir uyanış başladı. Sun Yat-Sen’in kurduğu milliyetçi, demokratik ve sosyal akım gittikçe güçlendi; 1911 ekiminde Yang-cou vadisinde büyük kargaşalıklar meydana getirdi. Bunları yatıştırmak üzere sarayın görevlendirdiği Yûen Şı-kay az sonra, [...]
