» kireç hakkında arşivlenen resim, video, animasyon vs. gibi kayıtlar görüntüleniyor.

ÂHEK

ÂHEK hakkında diğer dizin sayfaları >>ÂHEK

Özet:

ÂHEK i. (fars. âhek). Esk. Kireç.
— ÇEŞ. DEY. Âhek-i siyah, rutubete daya­nıklı bir çeşit çimento. || Âhek-i tefte, sön­memiş kireç (M)

AFRİN

AFRİN hakkında diğer dizin sayfaları >>AFRİN

Özet:

AFRİN, Güney Anadolu’da doğan bir akarsu. Gaziantep yaylasının batısında, Kar­tal Dağı yamaçlarından çıkarak güneye doğ­ru akar, kaynağından 48 km. mesafede Su­riye topraklarına girer ve biraz sonra sağ­dan, başlıca kolu olan Sabun suyunu alır.

Devamı >>

AFRİKADA COĞRAFYA

AFRİKADA COĞRAFYA hakkında diğer dizin sayfaları >>AFRİKADA COĞRAFYA

Özet:

AFRİKADA COĞRAFYA

Fizikî Coğrafya
Afrika, kıtalar içinde en kütlesel, en düz olanı ve hemen de yüksek dağ sıraları bu­lunmayanıdır. Ortasından ekvator geçtiği ve bunun her iki tarafında eşit mesafe­lere kadar uzandığı için, dünyanın en sıcak kıtası ve enlemlere göre en düzenli şekilde kuşaklara ayrılanıdır. Az nüfusludur ve işle­tilmeye en az açılmış kıtadır; geç olarak ta­nınmış olan toprakları, uzun zaman büyük devletler arasında paylaşıldı ve koloni reji­mine tabi tutuldu. Bu rejim hızla değişmekte, ama izlerine hâlâ rastlanmaktadır.

Devamı >>

ADRAS dağı

ADRAS dağı hakkında diğer dizin sayfaları >>ADRAS dağı

Özet:

ADRAS dağı, Akdeniz bölgesinin Taşeli yöresinde, Mut-Ermenek yolunun güneyin­de yükselir (1 780 m).

Devamı >>

ADAMELLO

ADAMELLO hakkında diğer dizin sayfaları >>ADAMELLO

Özet:

ADAMELLO, Kuzey İtalya’da, Trentino bölgesinin kireçli Alp’lerinde Camonica ve Rendana vadileri arasında yükselen bir dağ kütlesi 3 554 m. Granit kayalarından meyda­na gelmiştir, büyük buzulları vardır, (L)

ACİDUM PİNGUE

ACİDUM PİNGUE hakkında diğer dizin sayfaları >>ACİDUM PİNGUE

Özet:

ACİDUM PİNGUE i. (tat. k.’ler, yağ asidi demektir). Simyacılara göre, ateşten doğan, kireç taşının kavrulması sırasında onunla birleşerek kireci meydana getiren sebep, (L)

ACETABULARİA

ACETABULARİA hakkında diğer dizin sayfaları >>ACETABULARİA

Özet:

ACETABULARİA i. (lat. acetabulum, ka­deh). Şapkalı bir mantara benzeyen ve hüc­releri bölmelerle ayrılmayan kireçli bir su yosunu. (Kireçli kayaların meydana gel­mesinde önemli bir rol oynar.) [L]

ABDA ovası

ABDA ovası hakkında diğer dizin sayfaları >>ABDA ovası

Özet:

ABDA ovası. Batı Fas’ta, Tensift vadisi kuzeyinde, Atlas okyanusu kıyısında bir bölge.

Devamı >>

ABANT

ABANT hakkında diğer dizin sayfaları >>ABANT

Özet:

ABANT, Batı Karadeniz bölümünde bir tatlı su gölü. Bolu’nun 34 km. güneybatısın­da bulunan gölün yükseltisi 1 298 m., yüz­ölçümü 1 223 hektar, en fazla derinliği 15 m. kadardır.

Devamı >>

SALA (Angelo)

SALA (Angelo) hakkında diğer dizin sayfaları >>SALA (Angelo)

Özet:

SALA (Angelo), italyan kimyacısı (Vicen-za 1576 – öl. 1637). Genç yaşında Alman­ya’ya giderek Güstıow’da Mecklemburg dükünün hekimi oldu (1632).

Devamı >>

SALA

SALA hakkında diğer dizin sayfaları >>SALA

Özet:

SALA, isveç’te (Vastmanland) şehir, Saga ırmağı kıyısında; 11 100 nüf. Eskiden, bu­gün tükenmiş olan gümüş madenleriyle meşhurdu. Briket fabrikaları; kireç fırın­lar. (L)

SAİNT-LEU

SAİNT-LEU hakkında diğer dizin sayfaları >>SAİNT-LEU

Özet:

SAİNT-LEU, Reunion adasında (Sousle-Vent idare çevresi) komün; 16 137 nüf. Kı­yı mercanlarından yararlanan kireç ocak­ları. Kahve çiftlikleri. (L)

RİSSOELLA

RİSSOELLA hakkında diğer dizin sayfaları >>RİSSOELLA

Özet:

RİSSOELLA i. önden solungaçlı, karındanbacaklı yumuşakça; delikli, ince küçük bir kavkısı vardır; kavkı ağzı kireçten bir kapacıkla kapalıdır. Yosunların arasında yaşar ve sümüksü bir telle yosunlara tutu­nur; avrupa denizlerinde ve Japonya’da bulunur. (Rissoellidae familyasının örnek tipi.) [L]

RİNMAN (Sven)

RİNMAN (Sven) hakkında diğer dizin sayfaları >>RİNMAN (Sven)

Özet:

RİNMAN (Sven), isveçli mineraloji ve me­talürji uzmanı (Upsala 1720 – Eskilstuna 1792). Roslagen’de maden araştırmaları mü­fettişi ve gümüş ocakları, yüksek fırınlar v.b. müdürüydü.

Devamı >>

RİKÂZ

RİKÂZ hakkında diğer dizin sayfaları >>RİKÂZ

Özet:

RİKÂZ i. (ar. rikâg). Esk. Toprak altından çıkarılan maden veya define.

Devamı >>

REKSİSTAZİ

REKSİSTAZİ hakkında diğer dizin sayfaları >>REKSİSTAZİ

Özet:

REKSİSTAZİ i. • (yun. rhksis, kopma ve stasis, hareketsizlik’ten fr. rhexistasie).

Devamı >>

RENDZİN

RENDZİN hakkında diğer dizin sayfaları >>RENDZİN

Özet:

RENDZİN i. (lehçe k.). Pedoloji. İklim na­sıl olursa olsun kalkerli yamaçlarda bulunan az yıkanmış toprak.

Devamı >>

REGÜR

REGÜR hakkında diğer dizin sayfaları >>REGÜR

Özet:

REGÜR i. Pedol. Hindistan’da rastlanan siyah toprak. (Kireç ve humusça zengin, fakat çok killi olan bu toprak tropikal ka­ra topraklar grubuna girer; pamuk tarımı­na çok elverişlidir.) [L]

Devamı >>

RASPA

RASPA hakkında diğer dizin sayfaları >>RASPA

Özet:

RASPA i. (ital. k.). Demir veya tahta bir zeminin üstündeki boyaları çıkarmakta, bir saç levhanın paslarını kazımakta kullanılan el âleti. || Raspa etmek, bu âletle boyalan veya pasları kazımak.

Devamı >>

RADYOGRAFİ

RADYOGRAFİ hakkında diğer dizin sayfaları >>RADYOGRAFİ

Özet:

RADYOGRAFİ i. (fr. radiographie). Yal­nız X ışınlarını geçiren bir kutudaki hassas bir film üzerinde X ışınlarının iz bırakması ve bu özellikten faydalanılarak resim çek­me. (Bu iş için kullanılan kutu alüminyum gibi hafif bir madenden yapılır.)
— Sanay. Bk. radyometalografi.
— ANSiKL. Tıp. Radyografi için kullanılan röntgen filmi, genellikle X ışınlarının etki­siyle fluorışıl hale gelen iki levha arasına yerleştirilir. Bu levhalar X ışınlarının etki­sini fazlasıyle artırır ve poz süresinin kı­saltılmasını sağlar. Radyografi, akciğer ha­va peteklerinde bulunan havanın sağladığı kontrast sayesinde, özel bir hazırlığa ihti­yaç göstermeden göğsün ve kalbin görüntü­lerini verir. Kalsiyumla yüklü olan iskelet radyografide çok iyi belirir; içinde fazlaca kalsiyum tuzu bulunan anormal oluşum­lar da (böbrek ve safra taşı, kireçlenmiş lenf düğümü, fibrom v.b.) çok iyi görülür. Organizmaya giren ve bileşiminde ağır bir maden bulunan yabancı cisimler de radyografilerde hemen seçilir.
Sindirim kanalı, böbrek, safra kesesi, dölyatağı, kalp ve da­mar gibi içorganlarm radyografide görünebilmesi için, sunî olarak, saydam olmayan bir maddeyle doldurulması gerekir. Sindi­rim kanalı için baryum sülfat, öteki organ­lar içinse, ağız veya şırınga yoluyle veri­len iyotlu maddeler kullanılır. İçinde boş­luk bulunan bazı organlar, gaz (azot) şı­rınga edilerek görünür hale getirilir; gaz, bu organları çevredeki dokulara göre daha saydam hale getirir. Eklem ve beyin radyografileri bu şekilde yapılır. Diş radyografisi 3X4 sm büyüklüğündeki bir filimle yapılır. Filim, muayene edilecek di­şin veya bölgenin arkasına yerleştirilir; X ışını kaynağı dıştadır. Buna «ağız içi» me­todu denir. Daha geniş veya ulaşılması im­kânsız alanları muayene edebilmek için ağız boşluğunun dışına daha büyük boyutlu bir filim konabilir; buna da «ağız dışı» rad­yografi metodu denir.
— G. santl. Resim alanında kullanılan rad­yografi, resimdeki eski izleri, resme eklen­miş olan kısımları ortaya çıkarır ve resmin eskiliği veya sahteliği konusunda kesin bir karara varmayı sağlar. (L)

PSAMOM

PSAMOM hakkında diğer dizin sayfaları >>PSAMOM

Özet:

PSAMOM i. (yun. psammos, kum’dan fr. psammome). Patol. İçinde kireçli katı mad­deler bulunan ur: Yumurtalık psamomu. Beyin-omurilik zarları psamomu. (L)

PROCRUSTES

PROCRUSTES hakkında diğer dizin sayfaları >>PROCRUSTES

Özet:

PROCRUSTES i. Geceleri ortaya çıkan bü­yük siyah böcek; özellikle kireçli yerler­de ve bağlarda yaşar, salyangozla beslenir. (İlmî adı Procrustes coriaceus. Kınkanatlı­ların carabidae familyasından.) [L]

PRİZOGRAF

PRİZOGRAF hakkında diğer dizin sayfaları >>PRİZOGRAF

Özet:

PRİZOGRAF i. (fr. prise ve yun. graphein, yazmak’tan fr. prisographe). Alçı, çimento, kireç v.b. gibi bağlayıcı malzemelerin priz (donma) hızlarını bir diyagramla veren ci­haz. (L)

POZZOLANA

POZZOLANA hakkında diğer dizin sayfaları >>POZZOLANA

Özet:

POZZOLANA i. (şehir adı Pozzuoli’den [Napoli yakınları]). Isı ve ses yalıtkanlığı sebebiyle yapıda aranan trakitik akın­tılara eşlik eden, yapısı petekli, tabiî ola­rak silisli volkanik kaya. // Soğukta ve su ile birlikte bulunduğu zaman kireçle birleşebilen silis ve alümin kapsayan silisli-alüminli tabii veya sunî gereç: Pozzolanalı çimentolar. (L)

POTASYUM

POTASYUM hakkında diğer dizin sayfaları >>POTASYUM

Özet:

POTASYUM i. (fr. potassium). Kim. Po­tasyum hidroksit içinde keşfedilen alkali maden.
— Toksikoloji. Potasyum zehirlenmesi, faz­la miktarda potasyum tuzu alınması so­nucunda meydana gelen zehirlenme olay­larının tümü (mide ve bağırsak bozukluk­ları, kalp atışının yavaşlaması, alkaloz olayları).
— ANSİKL. Kim. Potasyum, atom numa­rası 19, atom ağırlığı K = 39,1 (kalyum) olan kimyasal elementtir. 1807′de Davy ta­rafından, potasyum hidroksidin elektroliziyle keşfedildi. Yumuşak ve dövülgen bir madendir; yeni kesilmiş yüzeyleri gümüş parlaklığındadır, fakat daha sonra havada oksitlenerek kararır. Yoğunluğu 0,86′dır, 63°C’ta erir, 757°C’ta kaynar. Havanın et­kisinden korumak için vazelin yağı veya gazyağı içinde saklanır.

Devamı >>

PORTLANDİYEN

PORTLANDİYEN hakkında diğer dizin sayfaları >>PORTLANDİYEN

Özet:

PORTLANDİYEN sıf. ve i. (Portland’dan [Dorsetshire] fr. portlandien). Jeol. Jüra’nın son katına denir.
— ANSîKL. Portlandiyen iki alt kata bö­lünür: altta Bononiyen ve üstte Pürbekiyen. Boulonnais’deki kireçtaşları ve deniz menşeli kumtaşları, Barrois’daki kireçtaş­ları ve ingiltere’deki portlandsand’ler (kum ve kumtaşı) ve üzerlerindeki portlandstone’lar (kıyı kireçtaşları) Bononiyende oluştu. Pürbekiyen ise göl çökeltileri ve Purbeck’e (Dorsetshire) has acı su çökeltileriyle temsil edilir. (L)

POLYPODİUM

POLYPODİUM hakkında diğer dizin sayfaları >>POLYPODİUM

Özet:

POLYPODİUM i. Köksapı yerin üzerinde yatay duran çokyıllık eğreltiotu; kayaların, duvarların üzerinde, toprağı kireçsiz gölge­li korularda çok bulunur; yaprakları geniş parçalıdır; çıplak ve yuvarlak olan sorüsleri yaprakçıkların orta damarının iki ya­nında yer alır. (L)

PİNK

PİNK hakkında diğer dizin sayfaları >>PİNK

Özet:

PİNK i. («karanfil» ve «pembe renk» an­lamında ing. k.). Seram. Kalay ve krom oksitleri ile kireçten meydana gelen ve to­nu pembeden canlı kırmızıya kadar değişen renk. (L)

PHYSALİS

PHYSALİS hakkında diğer dizin sayfaları >>PHYSALİS

Özet:

PHYSALİS i. (yun. physalis, sidik torba­sı). Amerika’nın sıcak bölgelerinde yetişen bitki. (Patlıcangillerden.)
— ANSİKL. Physalis alkekengi (bk. GÜ­VEYFENERi) toprağı kireçli bağlarda gö­rülür. Ph. Peruviana tropikal bölgelerde yetiştirilir, ambar renginde ve kiraz bü­yüklüğünde meyveler verir; meyvenin çok hoş ekşi-tatlı bir tadı vardır. Ph. pubescens de gene meyvesi için yetiştirilir. Ayrıca, physalisler yarı saydam, turuncu çanaklı çiçeklerinden dolayı süs bitkisi olarak çok beğenilir. (L)

PHRAGMOPHORA

PHRAGMOPHORA hakkında diğer dizin sayfaları >>PHRAGMOPHORA

Özet:

PHRAGMOPHORA çoğl. i. Kafadanbacak­lı yumuşakçalar (onayaklı iki solungaçlı) alttakımı; yüzücü hayvanlardan olan ve kireçsiz, boynuzsu bir «denizpeksimeti»nden ibaret bir iç kavkı taşıyan kalamarlar, bu küçük alttakımdandır. Eşanl. TEUTHOiDAE. (L)
PHRA NARAİ. Bk. NARAi.

PHARETRONES

PHARETRONES hakkında diğer dizin sayfaları >>PHARETRONES

Özet:

PHARETRONES çoğl. i. Çok basit yapılı, kireç iskeletli küçük süngerler; çoğu ikinci zamandan kalma fosildir; bazı cinsleri (lelapia, petrostoma v.b.) halen yaşamaktadır.

Ph

Ph hakkında diğer dizin sayfaları >>Ph

Özet:

Ph, fosfor’un eski kimyasal sembolü. (L)
ph, aydınlanma birimi fot’un sembolü. (L)
pH [peaş] i. (p, potansiyel ve H, hidrojen). Kim. Sulu bir elektrolit çözeltisinin asit, nötür veya baz özelliği taşıdığını kolay ve kesin olarak belirtmek için Sörensen tara­fından ortaya atılan işaret.
— ANSîKL. Kim. Saf su, az da olsa, H+ ve OH— iyonlarına ayrılmıştır; meselâ 23 C’ta, H+ iyonları; [H+-] ile OH- iyon­ları: [OH—] şeklinde derişmelerin, suyun «iyon çarpımı» denilen çarpımı, [H+]. [OH-] = 10-14′tür; buradan, [H+] = [OH-] = 10-7 litrede iyongram bulunur. Bu çar­pım, asit veya bazların seyreltik sulu çözeltilerinde de aynı değerdedir; fakat, bir asit çözeltisinde [H+] iyonları [OH-] iyon­larından daha fazla, bir baz çözeltisin­de de bunun tam tersidir; meselâ, hidroklorik asidin bir desinormal (N /10) çözelti­sinde, yaklaşık olarak [H+] = 10-1, sod­yum hidroksidin N/10′luk çözeltisinde ise [OH-] = 10-1, yani [H+] = 10-13′tür. Sörensen, elektrolit çözeltilerini H+ iyon­larının derişikliği açısından nitelemek için, logaritmik bir işaretleme sistemi kullanma­nın daha elverişli olduğunu öne sürdü; ni­tekim pH = colog10 [H+] şeklinde gös­terilir. Bu ifadeye göre, 23° C’ta, saf su­yun pH’1- 7′ye, HC1′ün N/10′luk çözeltisinin pH’1/ 1′e, NaOH’ın N/10′luk çözeltisininki de 13′e eşittir. Daha genel bir şekilde, bir çözelti için [H+] = a. 10-n ise, pH = n
— log10 a olur. Çok basit olan bu işaret­leme büyük faydalar sağlar; meselâ 23° C’ta pH 7, nötürlük pH’ı, yani saf su veya kuvvetli baz ve kuvvetli asit tuzları gibi [H+] = [OH-] olan çözeltilerin pH’ıdır; 7′den küçük bir pH asit çözeltilerini, 7′den büyük olan bir pH da baz çözeltilerini be­lirtir; pH miktarı hem asit veya bazın cin­sine, hem de bunların çözelti içindeki derişikliğine bağlıdır. Böylece, kimyada, bi­yolojide v.b. belli bir dönüşümün gözlene­bildiği alan kesin ve basit bir şekilde be­lirlenebilir.
Demek ki bir sulu çözeltinin pH’ını deneysel olarak belirlemek büyük bir önem taşır. Bu belirlemede başlıca iki metot uygulanır: 1. çabuk, fakat daha az kesin sonuçlar veren renkölçme metoduyle; bu metot, çözeltiye batırılan renkli bir göstergenin renk deği­şimlerini incelemeğe dayanır, rengin dönü­şüm noktası aranılan pH’1 verir; 2. kesin so­nuçlar veren, fakat daha çok malzeme ge­rektiren elektrometri metoduyle; bir elektrometre yardımıyle, iki sivili bir pilin elektromotor kuvveti ölçülür; bu sıvılardan biri incelenecek çözelti, öbürü de pH’1 sıfır olan bir karşılaştırma çözeltisidir; bu çözel­tilerin içine platin kaplı iki elektrot dal­dırılır ve elektrotların çevresinden gaz ha­linde hidrojen dolaştırılır. Nernst’in bul­duğu bir formüle göre pilin elektromotor kuvveti bulunur:

Devamı >>

PİEMONTE

PİEMONTE hakkında diğer dizin sayfaları >>PİEMONTE

Özet:

PİEMONTE, İtalya yarımadasında bölge; batıda ve kuzeyde Alp’ler, doğuda Maggio-re gölü, Ticiiîo, Po ve Scrivia ırmakları, güneyde Liguria Apenninleri arasında; 25 397 km2; 3 914 250 nüf. Bölgede altı il var­dır: Alessandria, Asti, Cuneo, Novara, Torino ve VerceUi.
• Coğrafya. Piemonte’nin görünüşü çok çeşitlidir. Arazinin üçte biri dağlıktır ve Alp yayı, ovanın yanmasında yükselen te­peleri karlarla kaplı geniş bir amfiteatr meydana getirerek bölgeyi kuşatır. Alp dağlarının en yüksek dorukları buradadır:
■ Viso dağı (3 841 m), Grand Parodiso (4 061 m), Mont Bİanc (4 807 m), Cervin dağı (4 478 m), Rose dağı (4 633 m). Bu küt­leler kenarları dik vadilerle ayrılır: Stura di Demonte vadisi Larche boğazına doğ­ru, Dora Baltsa nmki (Aosta vadisi) San Bernardo’ya doğru ve Toce’ninki Simplon’a doğru yükselir. Alp yayı güneye doğru Li­guria Apenninleri’nin kireçli kütleleriyle devam eder. Po ırmağının güneyinde, marnlı ve kumlu üçüncü zaman toprakları, ır­makla Tanaro arasında Montferrato tepelerini, Tanaro ile Bornida arasında da Langhe tepelerini meydana* getirir; yüksel­tiler 400-900 m arasında değişir. Piernonte ovası oldukça dar bir alanı kaplar; dör­düncü zaman birikintileri ve ırmak alüv­yonlarından meydana gelir; toprakları kumlu ve killidir. Irmaklar Po. ırmağı çev­resinde bir yaprağın damarları gibi uzanır: Po’nun başlıca kolları iki Doire ve Ta-naro’dur. Bölgede kara iklimi hüküm sü­rer; yağışlar boldur (700-1 350 mm). Pie­rnonte tabiî bakımdan çok verimli değil­dir; bununla birlikte yüzyıldan beri devam eden çalışmalar küçük çiftliklere bölünen ve geliştirilmiş bir sulamadan (Chivasso ya­kınında Po’dan başlayan, Galliate’nin öte­sinde Ticino nehrine ulaşan ve 110 000 hek­tarın sulanmasını sağlayan Cavour kanalı) yararlanan toprağı verimli hale getirmiştir. Tarım çok çeşitlidir: tahıllar arasında çav­dar ve pirinç başlıca yeri tutar; çavdar dağda üretilir; pirinç Piemonte’nin başlıca tarım üretimidir; özellikle Novara ve Vercelli ovalarında yetiştirilir; işçilerin ço­ğu kadındır. Buğday (pirinçle almaşmalı olarak) ve mısır da üretilir. Yemlik bitki tarımı, çok fazla olmayan hayvanların bes­lenmesini Sağlar. Hemen her yerde üzüm yetiştirilir, fakat en çok tepeler bölgesinde ve özellikle Montferrato’da Alessandria ve Asti illerinde (asti şarabı ve vermutu dün­yaca meşhurdur) yaygındır; üretim çok çe­şitlidir: kırmızı ve beyaz, sek veı tatlı şa­raplar. Piernonte, İtalya’da Apulia’dan son­ra ikinci şarap üreticiyidir. Dağda yoğun­laşan köy meskenleri tepelerde ve ovada dağınıktır; tepelerde ve ovada birçok aile, binaları merkezî bir avlunun çevresinde toplanan büyük çiftlikler olan «cascina»larda yaşar. Alp’ler Piernonte ekonomisinde çok önemli rol oynar; dağlardaki birçok hidroelektrik tesis bölgede sanayinin geliş­mesine yol açmıştır. Toce, Dora’lar ve Ti­cino vadiler indeki birçok santral, elektrik akımını ovanın başlıca şehir merkezlerine gönderir. En eski sanayi faaliyeti dokuma­cılıktır; ipekçiliğin yerini günden güne Su­nî elyaf almaktadır; yün, Biella ile dolay­larının başlıca gelir kaynağıdır; pamuk sa­nayii, erkeklerin ağır sanayi kollarında ça­lıştığı ve kadın işçinin bol olduğu kesim­lerde toplanır: Torino çevresinde, Stura di Lanzo ve Dora Riparia vadilerinde. Meta­lürji sanayii, elektrik üretilen vadilerde ve Aosta vadisinde Cogne demir filizi yatakları yakınında yerleşmiştir. Torino, italyan oto­mobil sanayiinin büyük merkezidir: şehir­deki fabrikalarda 65 000 kişi çalışır ve millî hasılanın beşte dördü elde edilir. Manzara ve kaynaklarının çeşitliliği, halkının çalış­kanlığı ve sınaî zenginliği Piernonte’yi, Lombardia’dan sonra İtalya’nın ikinci ik­tisadî bölgesi haline getirmiştir.

Devamı >>

Petrol ve tabiî gaz yatakları

Petrol ve tabiî gaz yatakları hakkında diğer dizin sayfaları >>Petrol ve tabiî gaz yatakları

Özet:

Petrol ve tabiî gaz yatakları
Birinci zamanın (Kambriyen) başından üçüncü zamanın (Miyosen) ortasına kadar sıralanan bütün arazilerde petrol veya ta­biî gaz bulunmuştur. Meselâ, Sahra yatak­ları hem Devonyen (Zarzaitin) veya Kar­bon devri (Ecele), hem de Triyas (Hassi» Mesud, Haşsi-R’Mel) çağında meydana gel­miş yataklardır. Bir petrol arazisinde veya yatağında, kumların arasına, kumtaşları ve­ya kireçtaşlarınm gözeneklerine sızan hid­rokarbonların basıncı 175 kg/sm2′ye, sıcak­lığı da 150° C’a kadar ulaşabilir. Bir pet­rol yatağı dayna bir noktada veya tabiî bir engebede toplanmış halde bulunur; böy­lece petrolün kil veya marn gibi geçirim­siz bir tabaka altında ve başka yerlere yayılmasını önleyecek yüksek bir noktada birikip kalması mümkün olur. Yatak bir tuzlu su tabakasının üzerinde yüzer ve ya­tağın üzerinde de çoğu zaman gaz halinde hidrokarbonlar yer alır. Petrolün birikim yerleri, genellikle antiklinaller, mantar şek­lindeki tuz yığınları veya depo kayanın önünde geçirimsiz bir tabaka meydana ge­tiren faylardır (bk. şekil 2). Petrolün çatlak veya oyuklarda yeraltı gölleri halinde bu­lunması çok enderdir, oysa petrol yatakları çoğu zaman bu şekilde düşünülür. Bunun­la birlikte petrol göçü, bazen geçirimsiz tabakanın bulunmaması yüzünden devam eder veya sonradan meydana gelen arazi hareketleriyle yeryüzüne kadar ulaşarak buralarda petrol sızıntılarına veya Trinidad adasındaki asfalt gölünde olduğu gibi bi­rikintilere yol açar. Yukarıdan bakıldığın­da, bir petrol arazisi genellikle oval biçim­de görülür; Ortadoğu’da veya Sahra’da yir­mi otuz kilometreye varan bu arazinin uzunluğu, genişliğinin birkaç katıdır. Bugün işletme halinde olan en derin kuyular 7 000 m’ye inmediği halde, işletilecek bir tortul tabakanın kalınlığı aslında 15 000 m’yi aşabilir. Bir petrol yatağının ender olarak otuz metreden daha kalın olduğu ve kuyu açmak için 8 000 m’den daha derine inildiği düşünülürse, bir yatağın ne büyük zor­luklarla keşfedildiği kolayca anlaşılır. Bir petrol arazisinin önemi, bugünün teknik­leriyle verimli bir şekilde işletilebilecek pet­rol miktarını belirten «hesaplanmış rezerv» terimiyle ifade edilir. A.B.D.’nin Doğu Teksas’taki en büyük petrol yatağında, 700 milyon ton ham petrol rezervi vardır. Bir tabiî gaz yatağının rezervleri de aynı şe­kilde, fakat, normal şartlardaki metre küp cinsinden belirtilir; dünyanın en büyük ta­biî gaz havzası olan Sahra Maki Hassi-R’Mel’de, 1 000 milyar metre küp gaz rezervi vardır.

Petrolün kaynağı

Petrolün kaynağı hakkında diğer dizin sayfaları >>Petrolün kaynağı

Özet:

Petrolün kaynağı
Petrolün hammaddesinin, sularda yaşayan, denizlerde, denizkulaklarında veya ırmak ağızlarının kıyıya yakın kısımlarında çoğa­lan hayvansal veya bitkisel canlı organiz­ma (amipler, yosunlar, çok küçük hayvan­cıklar v.b.). artıklarından meydana geldiği sanılır; gerçekten de petrol ancak tortul arazilerde bulunur. Bu organik madde dibe çökeldikçe yavaş yavaş tortu tabakalarıyle kaplanır ve gittikçe daha derine gömülerek zamanla hidrokarbon haline dönüşür. En yeni teorilere göre bu dönüşüm, önceleri hava ile yaşar bakterilerin, sonra da daha uzun bir süre, havasız yaşar bakterilerin etkisiyle meydana gelmiştir. Dönüşüm sı­rasında, kükürt, oksijen ve azot, hidrokar­bonlar ve organik artıklarla karışmış uçu­cu bileşikler hailinde açığa çıkmıştır. Tortu tabaka ile karışan bu ürünler, taba­kanın ağırlığıyle katılaşan ve «ana kaya» denen bir olayla, kumtaşları ve kireçtaşları izleyen jeolojik devirde ise petrol, «göç» denen bir olayla, kumtaşları ve kireştaşları gibi daha gözenekli ve daha geçirgen ka­yalar ile kumlar tarafından emilerek yer değiştirmiş ve «depo kayalar» denilen bu­günkü petrol yataklarını oluşturmuştur (bk. şekil 1). Petrol göçünün sebepleri henüz ye­terince açıklanamamıştır; şistler içinde sı­vı hidrokarbonların bulunmasını, uzun süre, üst üste yığılan tortu tabakalarmın ağırlı­ğına bağlayarak açıklama yoluna gidildi; fakat bu mekanizma, hidrokarbonların bazı elektrolitik koloidal çözeltilerde erimesi ve belki de kil etkisiyle katalizi sonucunda fizikokimyasal bir olayla birlikte gelişebilir. Böylece petrol, erimiş ürünler halinde, yer­altı sularıyle gözenekli kayalara doğıu ile­tilir. Petrolde az miktarda bulunan kü­kürtten, azottan, vanadyumdan ve diğer başka madenlerden türeyen sayısız bileşi­ğin ve hatla asfalt gibi, damıtılamayan ağır petrol ürününün kaynağı hakkında ileri sü­rülen varsayımlar ne olursa olsun bir tah­minden ileri gitmez.

Sonraki sayfa »