Özel Arama

ANTİFERROMAGNETİZMA

ANTİFERROMAGNETİZMA hakkında diğer dizin sayfaları >>ANTİFERROMAGNETİZMA

Özet:

ANTİFERROMAGNETİZMA i. (fr anti-ferromagnetisme). Ferritlerde meydana gele­bilen bir çeşit magnetizma.

Devamı >>

Amper deneyi

Amper deneyi hakkında diğer dizin sayfaları >>Amper deneyi

Özet:

♦ Amper deneyi, bir akımın kendi üzerine olan elektromagnetik etkisini gösteren deney (Bk. elektro magnetizma).

Devamı >>

AERONOMİ

AERONOMİ hakkında diğer dizin sayfaları >>AERONOMİ

Özet:

AERONOMİ i. (fr. aeronomie). Jeofiz. At­mosferdeki yüksek bölgelerin ilmi. Bu böl­gelerde çözüşme ve iyonizasyon olayları önem kazanır. (Bu ad, ilk defa S. Chapman tarafından Milletlerarası Jeodezi ve Jeofi­zik birliğinin, 1954′te, Roma’daki genel top­lantısında teklif ve kabul edildiği için, Mil­letlerarası Arz Magnetizması ve Elektriği birliği’nin adı, o tarihten itibaren, Milletlerarası Jeomagnetizma ve Aercnomi birliği o-larak değiştirildi.) [L]

AEPİNUS

AEPİNUS hakkında diğer dizin sayfaları >>AEPİNUS

Özet:

AEPİNUS (Franz Ulrich Theodor HOCH, de­nir), alman fizikçisi ve hekimi (Rostock 1724 -Dorpat 1802). önce Berlin’de astronomi okuttu, sonra 1757′de Petrograd’a yerleşti, orada profesör ve İlimler akademisi üyesi ol­du.

Devamı >>

SALİH ZEKİ BEY

SALİH ZEKİ BEY hakkında diğer dizin sayfaları >>SALİH ZEKİ BEY

Özet:

SALİH ZEKİ BEY, türk matematikçisi (İstanbul 1864 – ay.y. 1921). Dârüşşafaka lisesini bitirdi (1882). Posta ve Telgraf Dai­resi Fen şubesinde çalıştı. Paris’e gönderil­di (1884); orada elektrik mühendisliği öğre­nimi gördü, istanbul’a dönünce (1887), eski dairesinde elektrik mühendisi olarak çalış­tı.

Devamı >>

SABİNE (sir Edward)

SABİNE (sir Edward) hakkında diğer dizin sayfaları >>SABİNE (sir Edward)

Özet:

SABİNE (sir Edward), ingiliz fizikçi ve matematikçisi (Dublin 1788-East Sheen, Surrey 1883). önce orduda hizmet etti ve generalliğe kadar yükseldi; birçok keşif ve bilimsel inceleme gezilerine katıldı; ingiliz sömürgelerinde çeşitli magnetik rasathane­leri kurulmasını sağladı. Yerçekimi alanı ve yer yuvarlağının biçimi, daha sonra da yer magnetizması üstüne araştırmalar yap­tı. Güneşin lekeleriyle magnetik fırtınalar arasındaki ilişkiyi buldu. (L)

Rus ve sovyet bilimi

Rus ve sovyet bilimi hakkında diğer dizin sayfaları >>Rus ve sovyet bilimi

Özet:

Rus ve sovyet bilimi

Rusya’da bilim çok geç başladı. Bilimsel çalışmanın başlaması için, Büyük Petro-nun bütün yetkisini kullanması gerekti, özellikle teknolojiyle ilgilenen Petro, ülkeye birçok yabancı uzman getirtti ve Eukleides geometrisini eğitim programına aldı. Büyük Petro’nun ölümünden bir. yıl sonra. Petersburg’da, Paris Bilimler akademisini örnek alan bir akademi kurma yolundaki tasarı gerçekleşti. Akademide önce yalnız yabancı bilginler (isviçreli Euler, D. ve N. Bernoulli gibi) vardı.

Devamı >>

ROSS (sir James Clarke)

ROSS (sir James Clarke) hakkında diğer dizin sayfaları >>ROSS (sir James Clarke)

Özet:

ROSS (sir James Clarke), ingiliz deniz­cisi ve gezgini (Londra 1800-Aylesbury 1862). Sir John Ross’un yeğeni, ilk yolculuklarını amcasıyle yaptı, Parry’nin kuzetbatı geçitini bulmak için çıktığı dört sefere de katıldı (1819-1827).

Devamı >>

REZONANS

REZONANS hakkında diğer dizin sayfaları >>REZONANS

Özet:

REZONANS i. (fr. resonance). Fiz. Düzgün empülsiyonların etkisiyle, bir sali­minin genliğinin artması.

Devamı >>

RASYONEL

RASYONEL hakkında diğer dizin sayfaları >>RASYONEL

Özet:

RASYONEL sıf. (fr. rationnel). Sırf akla dayanan, ussal, ölçülü, hesaplı:

Devamı >>

POTAMİAN

POTAMİAN hakkında diğer dizin sayfaları >>POTAMİAN

Özet:

POTAMİAN (MİCHAEL FRANCİS O’REİLLY, Brother — denir), amerikalı fizikçi (Cavan idare bölümü, İrlanda 1847 – New York 1917). 1852′de Christian Brothers ta­rikatına girdi, önce Quebec, sonra Saint Louis’de (Missouri) ders verdi. 1870-1893 Arasında Londra’da Saint Joseph kolejin­de profesör, 1893-1896 arasında Waterford’daki (İrlanda) De La Salle yüksekokulun­da matematik ve deneysel fizik profesö­rü, daha sonra da New York City’deki Manhattan kolejinde fizik profesörü (1896-1917) oldu.
Başlıca eserleri: The Makers of Electricity (Elektriğin Yaratıcıları) 1885 ve Bibliography of the Latimer Clark Collection of Books and Pamphlets Relating to Electricity and Magnetism (Latimer Clark Koleksiyonunun Elektrik ve Magnetizma ile İlgili Kitap ve Broşürlerin Bibliyografyası) [1909]. (M)

POLARMA

POLARMA hakkında diğer dizin sayfaları >>POLARMA

Özet:

POLARMA i. (ing. polar’dan). Opt. Ya­yılma doğrultularının çevresindeki ışık tit­reşimlerinin yönüyle ilgili ışık olaylarını be­lirtmeğe yarayan terim. || Polarma açısı, polarmanın tam olması için gerekli gelme açısı. || Polarma düzlemi, polarılmış ışık­ta ışık titreşimlerinin doğrultusunu belirleyen düzlem. |] Dönmeli magnetik polar­ma, bir magnetik alanın etkisi altında po­larma düzleminin dönmesi. || Optik polar­ma, bazı şartlarda yansımış veya kırılmış olan ve artık yansımayan veya kırılmayan ışığın uğradığı değişim.

Devamı >>

POİSSON (Denis)

POİSSON (Denis) hakkında diğer dizin sayfaları >>POİSSON (Denis)

Özet:

POİSSON (Denis), fransız matematikçisi (Pithiviers 1781 – Paris 1840). On dokuz yaşında Ecole Poİytechnique’i bitirir bitir­mez öğretmenliğe başladı. Ecole Polytechnique’te önceleri Fourier’nin yedeğiydi, 1806′da profesör oldu; 1809′da da Paris fen fakültesi profesörlüğüne getirildi. 1837′de Yüksek meclis üyeliğine yükseldi. Aynı yıl üniversitenin Krallık konseyine çağrıldı, bütün Fransa okullarındaki matematik programını düzenlemekle görevlendirildi. Birçok eser yazdı; bunlar matematik ana­liz (saf matematikçi olmayı tamamen red­dederek, bu bilimi büyük ölçüde zenginleş­tirdi), ihtimaller hesabı, gök mekaniği, kıl­callık, esneklik ve matematik fizik konu­larını kapsar. Laplace’ın gözde öğrencisi olan Poisson, çekim teorisini geliştirdi, çe­kici kütlelerin içinde bulunan bir nokta için Newton potansiyelinin ifadesini belir­ledi. Memoire sur la Theorie du Magnetisme (Magnetizma Teorisi üstüne Muhtıra) [1824] adlı eserinde özellikle etki ile mık­natıslanmayı tanımlayarak, magnetizma olayının açıklanmasına büyük katkıda bu­lundu. (L)

POGGENDORFF (Johann Christian)

POGGENDORFF (Johann Christian) hakkında diğer dizin sayfaları >>POGGENDORFF (Johann Christian)

Özet:

POGGENDORFF (Johann Christian), al­man fizikçisi (Hamburg 1796 – Berlin 1877). önce eczacılık Öğrenimi yaptı, sonra Berlin üniversitesinde fizik profesörü oldu (1834). 1821′de magnetizma üstüne bir inceleme yazısı yayımladı; 1827′de küçük dönme ha­reketlerini belirlemeğe yarayan bir ayna tertibatı tasarladı. Bikromatlı pilin bulucusudur (1842). Ayrıca elektromotor kuv­vetleri ölçmeğe yarayan karşıtlık metodunu da ortaya attı. 1824′ten itibaren Annalen der Physik und Chemie’yi (Fizik ve Kimya Yıllığı) yönetti. (L)

Petrol sanayii

Petrol sanayii hakkında diğer dizin sayfaları >>Petrol sanayii

Özet:

Petrol sanayii
Yuda bitümü gibi petrol aflörmanları, Es­kiçağdan beri, eczacılıkta veya kaba yağla­mada kullanılmak için işletilmiştir. Daha XVIII. yy.da Rusya ve Alsace’ta petrol da­mıtıldığı halde, gerçek petrol sanayii 1859′da TitusvilleMe (Pennsylvania), Drake tarafın­dan açılan ilk petrol kuyusuyle başladı. Teknik gelişmenin bunu izleyen büyük aşamaları şöyle sıralanabilir: 1860-1885, gazyağı devri; diğer damıtma ürünleri henüz uygulama alanına girmemiş­tir;
1885-1900, petrol yağlarının, sanayide ve evlerde yağlama yağı olarak kullanılan bit­kisel yağların yerini alması;
1900-1914, benzin devri; otomobilin yaygın­laşması yeni petrol bölgelerinin bulunması­nı ve işletilmesini gerektirdi; 1914-1930, sürekli damıtma, ısıl cracking iş­lemlerinin ortaya çıktığı, fuel’lerin kulla­nıldığı devir;
1930-1940, ısıl reforming ve eriticiyle işleme usullerinin uygulandığı devir; bu usuller ürünlerin kalitesini arttırmıştır.
1940′tan günümüze kadar, katalizörler yardımıyle rafinaj işleminin ve petrokimyanın doğması.
Petrol sanayiinin yüzyıllık tarihi, petrol­den elde edilen işlenmiş ürün sayısının, kalite ve miktarı olarak sürekli bir artış gösterdiğini ortaya koyar; Batı Avrupa’da kişi başına yılda 500 kg petrol ürünü tü­ketildiği halde, A.B.D.’de bu miktar 2 500 kg’ı bulur.
• Araştırma ve arazinin incelenmesi. Pet­rol araştırmalarına yön veren tek kesin bilgi, petrolün yalnız tortul havzalarda bu­lunmasıdır. Petrol yatakları bakımından o güne kadar incelenmemiş bir arazide pet­rol aranacağı zaman, havzanın tortul yapı­sını belirleyebilmek için yüzeyin jeolojik durumunu dikkatle incelemek ve sızıntı olup olmadığını araştırmak gerekir; daha sonra yüzeyde ve toprak yüzeyine yakın yerlerde ya yerçekiminin veya tabiî magnetizmanın, ya da sunî olarak yaratılan es­nek dalgaların ölçülmesini hedef tutan jeo­fizik araştırmalara başvurulur; çünkü bu büyüklükler toprak altındaki tabakaların yapısına göre değiştiğinden arazi hakkında bilgi verir. Magnetik metot ile kayaların mık­natıslanma özelliklerinde ve kalıcı mıkna­tıslanma değerlerinde meydana gelen de­ğişikliklere bağlı olan yer magnetik alanı­nın distorsiyonları kaydedilir. Tortul ara­ziler genellikle magnetik olmadığı için, bu araştırma özellikle tabanın, eski yanardağ kayalarının incelenmesini sağlar. Uçakla yapılan magnetik alan ölçümleri, çok ge­niş bölgelerin rölövesinin çıkarılmasını ve önemli yapı aykırılıklarının tespit edilmesini sağlar. Bu araştırmalarda kullanılan uçağın altında, Yer’in magnetik alanının vektörüne göre otomatik olarak yönelen ve Yer magnetik alanının toplam şiddetini öl­çen bir cihaz bulunur.
Yerçekimi metodu’yla, değişik yoğunlukta­ki tortul kayaların etkisiyle Yer’in çekim alanında meydana gelen değişimler ölçü­lür. Pratikte, yerçekimi ivmesinin g değer­lerini birbiriyle karşılaştırmak yeterlidir; bu karşılaştırma «gravimetre» denen kü­çük bir burulma terazisiyle yapılır.
Sismik metot’ta, patlayıcı maddelerle yara­tılan sunî dalga alanı meydana getirilir; bu alanın yayılması, toprak altındaki tabakala­rın esnekliğine bağlıdır. Toprak yüzeyine yer­leştirilen detektörler, kırılarak (kayalar ta­rafından kırılan ve incelenen kayaların de­rinliğinden çok daha büyük mesafeleri aşa­rak geri dönen dalgalar) veya yansıyarak (sismograflar empülsiyon yayma bölgesine daha fazla yaklaştırıldığında, çeşitli tabakalar tarafından peş peşe yansıtılan dalga­lar) geri dönen empülsiyonları kaydeder. Diğer bütün usuller arasında, yapı aykırılık­larının muhtemel konumu üzerine en fazla bilgi veren bu usuldür, fakat, araştırmanın en emin yolu yine de kuyu açmadır. Yal­nız, maliyetinin çok yüksek olması (en ucuz kuyularda 50 000 ile 100 000 dolar, «wild-cat» tipi kuyular için 1 milyon dolar) jeofizik metotların daha çok kullanılmasına yol açar.
• Kuyu açma, kontrol ve üretime başla­ma. Petrol kuyuları, «matkap ucu» deni­len bir âletin döndürülmesiyle «rotary» me­toduna göre açılır; bu usul, darbeli sonda veya darbeli kuyu açma usulünün yerini ta­mamen almıştır. Matkap ucu, iç içe geçerek vidalanan sondaj çubuklarına bağlıdır; son­da çubuğu bir Dizel motoruyle veya ender olarak bir buhar makinesiye çalıştırılır. Bununla beraber, kuyu dibine indirilen dö­ner bir cihaz da (elektrik motoru veya hid­rolik türbin) matkabı döndürebilir. Türbin­le kuyu açma denemeleri çok başarılı sonuçlar vermiş ve bu yeni usul S.S.C.B.’de oldukça yaygınlaşmıştır. Kullanılan metot ne olursa olsun, tahkimat borularının ve delgi çubuklarının kuyuya yerleştirilmesi için «derrick» denen bir kule gerekir. Yu­muşak bir arazide âletin dönme hızı da­kikada 500 devire çıkabilir ve saatte bir­kaç metre ilerler; fakat sert bir kayaya rastlandığı zaman hız dakikada 30 devire, ilerleme ise 15 sm’ye düşer ve matkap ucu birkaç saat içinde tamamen aşınabilir. Bu durumda, bütün boru dizisini, bocurgat ve makaralı palanga yardımıyle yukarıya çekerek matkap ucunu değiştirmek gerekir. Bu fırsattan yararlanarak, kuyunun içine, hem delme sırasında, hem de petrol fışkırdığı zaman kuyu çeperlerini destekleye­cek bir boru sistemi döşenir ve çimentoy­la sağlamlaştırılır. Bu boruların çapı kuyu dibine doğru küçülür ve kuyu açma işlemi gitgide daha küçük bir matkap ucuyle yü­rütülür; böylece kuyu, 200 m’ye kadar 38 sm, 1 200 m’ye kadar 28 sm, 2 000 m’ye kadar 20 sm, daha sonra da 15 sm çapında kademeli bir görünüş kazanır. Kuyu açma tekniğinde kaydedilen çok önemli bir geliş­me de, kuyu dibine akıtılan sondaj çamur­larının en iyi şekilde değerlendirilmesi ol­muştur; bu çamurlar, kuyu içindeki kaya parçalarını dışarı atmağa ve petrol bulun­duğu zaman, yatak basıncını dengeleyerek fışkırma tehlikesini azaltmağa yarar. Yo­ğunluğu ve başka özellikleri dikkatli bir şekilde incelenen çamur, pompalar yardimiyle, kuyu açma borularının içinden kuyu dibine gönderilir ve kuyu çeperiyle boru arasındaki halka şeklinde boşluktan yer­yüzüne çıkar; burada toplanarak süzülür ve yeniden kuyuya gönderilir. Çamur için­den toplanan artıkların analizi, jeologa, kuyu açılan arazi hakkında fikir verir; fa­kat gerektiğinde incelemek için, özel bir matkap ucuyle araziden silindir şeklinde bir eşantiyon, «karot» kesilerek çıkarılabi­lir. Petrol arazileri okyanusların altında da uzanır ve denizde kuyu açma usulleri, son on yılda büyük bir hızla gelişmiştir; der­rick ve bütün kuyu açma malzemesi bir sal üzerine veya su derin değilse, bir platform üzerine yerleştirilir. «Off shore» denen bu kuyu açma usulü tabiî ki karada yapılan­ları daha pahalıya mal olur; fakat petrol yataklarının, özellikle A.B.D.’dekilerin git­gide kuruması, petrolü karalardan çok açık denizlerde arama zorunluğunu doğurmuş pek yakında binlerce metre derinlikteki okyanuslarda kuyu açarak petrole rastlanacağı ümit edilmektedir.

Devamı >>

PELERİN DE MARİCOURT

PELERİN DE MARİCOURT hakkında diğer dizin sayfaları >>PELERİN DE MARİCOURT

Özet:

PELERİN DE MARİCOURT (Pierre EE), fransız filozofu (XIII. yy.da Maricourt’da doğdu). Paris’te Roger Baccn’un hocasıydı. Mıknatıs konusunda önemli bir mektubu (Epistola de Magnete) vardır. Sigu de Fousancourt adında birine yazdığı ve ilk olarak 1558′de yayımlanan bu mektupta, magnetizmanın ve deneysel metodun temellerini atar. (L)

Özel Arama