Mardin

Deyr-üz-Zaferân, Mardin İlinin güneydoğusunda, Eskikale köyünde manastır. M.S. V. yüzyılda yapıldığı anlaşılmıştır. İçinde ceylan derisi üzerine istrancili yazızıyla yazılmış ve tabiî boyalarla süslenmiş bir incil bulunmuştur. Süryanîlerin ziyaret yeri olarak tanınan manastırda ve dolaylarında Süryanî azizlerine ait birçok mezar vardır. (M)

DERBESİYE, Güneydoğu Anadolu-Suriye sınırında bir yerleşme noktası. Mardin’den gelen demiryolu burada Türkiye-Suriye sınırı boyunca devam eden güney demiryoluna kavuşur. Demiryolunun (sınırın) kuzeyinde, Türkiye topraklarında kalan kesim, şimdi Mardin ilinin Kızıltepe İlçesinde Şenyurt bucak merkezini meydana getirir. 1 995 nüf. Demiryolu güneyinde Suriye topraklarındaki Deıbesiye ile Şenyurt arasında ticaret ilişkileri vardır. (M)

ÇAĞÇAĞA suyu, esk. Saocoras veya Mygdonios, Güneydoğu Anadolu’da Midyat eşiğinden çıkarak Suriye’de Habur çayı aracılığıyle Fırat’a dökülen akarsu. Ana kolu (diğer adiyle Hirmas) Mardin’in doğusundan başlar, güneye doğru akarken Nusaybin yakınlarındaki kaynaklarla gürleşir ve Suriye topraklarına girer. Bu kesimde Mardin önlerinden inen sel yataklarıyle (Avic suyu v.d.) beslenir. Volkanik Teli Kevkeb’in batısında, Haseki şehri yakınında [...]

CİZRE, Güneydoğu Anadolu’da (Mardin İli) ilçe merkezi, kasaba; 8 662 nüf. Dicle ırmağının sağ kıyısında; yüksl. 400 m. Dicle’nin bir büklümü (menderes) içinde; bu büklüm sapının aşınıp kesilmesi sonucunda batısındaki basık yayladan ayrılmıştır. Dicle’nin terk edilmiş eski çığırı bugün çoğunlukla tabanı kuru, yay biçiminde bir Çukur alan halindedir. Tahıl tarımı. Küçükbaş hayvan üretimi. — Cizre [...]

ARTUKOĞULLARI, Artuk Bey oğullarının kurduğu beyliğin adı. Beylik üç kola ayrılır: 1) Hısn-ı Keyfa, 2) Mardin, 3) Harput. 1) Hısn-ı Keyfa Artukoğulları (Sökmenîler de denir). Merkez: Hısn-ı Keyfa. Sok­man (Sökmen) tarafından 1101 yılında ku­ruldu. 1183 Yılında başkent Diyarbakır ol­du. Hısn-ı Keyfa Artuklulan, pek az ba­ğımsız kalabildiler. Çevrelerinde bulunan dev­letlerin buyruğu altına girdiler. Nihayet Eyyu­bîler bu [...]

ARTUK ARSLAN (Melikül Mansur Nâsıreddin), Mardin Artukoğulları beyi ( ? -1239). ılgazi II’nin oğlu. Kardeşi Yavlak Arslan yerine bey oldu (1201). Eyyubîler İle yapılan savaşlara son verdi. Onların buy­ruğu altına girdi. Bir aralık Anadolu Selçuklularının hâkimiyetini de tanıdı, (M)

ALYAN, Güneydoğu Anadolu’da, Mardin ili­nin İdil ilçesinde bucak; 5 400 nüf., 18 köy. — Bucak merkezi İdil’in 22 km. güneyinde Oyalı köyü; 598 nüf. (M)

ALPİ Melik Necmeddin, Mardin Artukoğulları beyi (öl. 1176,?), Hüsameddin Timurtaş Beyin oğlu. Babasının ölümü üzerine onun yerine geçti (1112-1113). [M] ALPİNİA i. Bot. Bk. havlican.

AHMED I Melik El-Mansur, Artukoğulları beyi (1367); Mardin Artuklularından Salih Şemseddin’in oğlu. Babasının ölümü üzerine Mardin Artuklu beyi oldu (1363). Devri, Karakoyunlular ile savaşarak geçti. Düşman­larını yok etmek için komşuları ile antlaş­malar yaptı (1367). [M]

ABDİ PAŞA Kiki, osmanlı veziri (Mardin, ?-Halep 1788). Mardin’in Kiki aşiretinden olduğu için «Kiki» diye anılır, önce kapıcıbaşı oldu, sonra rütbesi sırasıyle artarak beylerbeyi ve vezirliğe yükseldi, (M)

SAİD MEHMED PAŞA, türk devlet adamı ve yazarı (Diyarbakır 1832-Mardin 1891). Diyarbakır Tahrirat kaleminde çalıştı (1849); vilâyet tahrirat başkâtipliği (1861), mektup­ça muavinliği, mektupçuluk (1868) yaptı. 1857′de hacegân rütbesi aldı. 1872′de mîri­mîran rütbesiyle Mamuretülaziz mutasarrıf­lığına getirildi. 1887′de Rumeli beylerbeyi oldu. İkinci rütbe Mecidî nişanı aldı. Son­ra bir süre (üçüncü defa) Mardin mutasarrıflığında bulundu. Eserleri: Mir’atül-İber (İbretler [...]

Sağlık ve Sosyal Yardım bakanlığı, ko­ruyucu ve tedavi edici hekimlik hizmetlerini düzenlemek, sosyal yardım çalışmalarını yü­rütmek, serbest hekimlik ve eczacılık faaliyetini denetlemek amacıyle kurulan devlet teşkilâtı, önce Sıhhat ve İçtimaî Muavenet vekâleti adı altında kuruldu (1920). 1945′te Anayasa terimlerinde yapılan türkçeleştirme sırasında adı Sağlık ve Sosyal Yardım bakanlığı olarak değiştirildi. Bakanlığın görev­leri dışında bütün ilerde [...]

RAMAN, Anadolu’da petrol bölgesi. Gü­neydoğu Anadolu’da, Diyarbakır – Mardin yöresinde Raman dağının (yüksl. 1 228 m) petrol bölgesinde ilk jeolojik araştırmala­ra 1937′de başlandı ve 20.IV.1940′ta Meymune boğazında açılan Raman 1 kuyusun­da 1 048 m derinlikte petrole rastlandı. Daha sonra açılan Raman 2, Raman 3 ve Raman 6 kuyularından sonuç alınamadı. 1945′te açılması bitirilen Raman 8 [...]

PİRİNÇ i. (fars. birine’den). Eski Dünya’-nın sıcak bölgelerinde yetişen taneli bitki (ilmî adı Oryza sativa. Buğdaygillerden): Babasından kalan topraklara pirinç ekmeğe başlamıştı (R.N. Güntekin). || Aynı bitkinin tanesi: Kızım hastaydı, Yusuf Ağamız pi­rinçle yağ aldı, hatır sormaya geldi (Sa­bahattin Ali). Bir asker pirinç ayıklamakla meşguldü (Ş. S. Aydemir). — ÇEŞ. DEY. Pirinci su kaldırmamak, şaka­dan [...]