objektif

ANASTİGMAT sıf. (fr. k.). Opt. Astigma­tizmi olmayan: Anastigmat objektif || İ. As­tigmatizmi olmayan fotoğraf objektifi. ♦ Anastigmatizm i. (fr. anastigmatisme). Bazı optik sistemlerin astigmatizmi önleme özelliği (L)

Görevler analizi — Görev analizi’nin önemli uygulamaların­dan biri «çalışmanın değerlendirilmesidir. Bu uygulamada, bir meslek dalı veya bir iş­letme çerçevesinde yer alan çeşitli görevlerin değerlendirilmesine ve her görev için yerin­de bir ücretin kararlaştırılmasına çalışılır. Görev analizinin diğer uygulamaları şunlardır: seçme, yetiştirme, yükseltme, güvenlik, yöneltme. • İdarî çalışma veya büro çalışması anali­zi. Bir işletmenin, bir servisin veya [...]

Matematik ve istatistikte analiz ve sentez — Matematikte, iki karşıt kelime olan ana­liz ve sentez, izlenen metotla ilgilidir. Sentez, daha önce aksiyom olarak veya ispatlarla kurulmuş matematiksel bir gerçekten hareket edip bir sonuçtan diğerine giderek, yeni bir teorik veya teknik gerçeğe varmaktır. Ana­liz, tersine, aranan gerçeği kurulmuş say­makla işe başlar, sonra bu varsayımın so­nuçlarını, daha [...]

ANALATİK sıf. (an, bulzl. eki ve yun. allatein, değiştirmekken fr. anallatique). Foto. Odak mesafesi değişebilen bir fotoğraf objektifi hakkında yanlış olarak kullanılır. (1848′de Porro tarafından tasarlanan ve son­raları çok geliştirilmiş olan analatik objek­tif, bugün sinemada ve televizyonda kullanı­lır.) [L]

AMİCİ (Giovanni Battista), italyan astronomu ve optik uzmanı (Modena 1786-Floransa 1863). Modena’da matematik profesörü (1815), sonra Floransa Rasathanesi müdürü (1831). Optik cihazlar üzerindeki çalışmasıyle ün yapmıştır. Direkt görüşlü priz­malı bir spertroskopun, ekvator ve meridyen dürbinlerin, tesviye âletlerinin mucididir. Küresel dioptr stigmatiklcrinin ve mikros­kop objektifinin sıvıya batırılmasını ilk o denedi, böylelikle 1844′te, madenlerde küçük kristallerin yön [...]

AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ Amerika Birleşik Devletleri Heykeltraşlık ve resim Amerikan sanatı, XVIII. yy. başında ilk uyanışını iki iskoçyalıya borçludur: portre ressamı olarak 1715′te Perth Amboy’a yer­leşen John Watson ile, Boston’a yerleşen ve 1751′de orada ölen John Smibert. Pennsylvania’da öncülüğü Benjamin West yaptı. Roma’ya gitti ve orada dinî resim alanında ça­lıştı. XVIII. yy. boyunca bu öncülerden [...]

ALEMBERT (Jean le rond d’), fransız matematikçisi ve filozofu (Paris 1717-ay. y. 1783). Madame de Tencin ile Destouches adında bir topçu subayının evlilik dışı çocukları. Dünyaya gelir gelmez Saint-Jean-le-Rond kilisesinin merdivenlerine bırakılmıştı. Yoksul bir camcının karısı tarafından yetiş­tirildi. Meşhur olduktan sonra, Madame Ten­cin tarafından evlâtlığa kabul edilmek istenmişse de, buna yanaşmadı ve camcının karı­sını ana [...]

ALIŞMAK geçz. f. Bir işi veya hareketi, tekrar ede ede çabuk ve düzgün yapabilir hale gelmek: Sonraları işe tamamıyle alıştı (O. Kemal). || Huy edinmek, âdet edinmek: Biz asırlardan beri kâinata ve hayata… şiirin içinden bakmağa alışmıştık (M. Kaplan). // Yadırgamaz hale gelmek: Yavaş yavaş buna da alışmağa, bu acıyı da hazmetmeğe baş­lıyorum (R. N. [...]

ALGI i. Yeni. İdrak etme eylemi, duyular yoluyle elde edilen bilgi: Stoa’ya göre, gerçek üzerine olan bilgilerimiz duyu algılarına da­yanır (M. Gökberk). Bu müşahhas algılardan saf algı nasıl elde ediliyor (N. Topçu). — Fels. Karanlık veya büyük algılar, Leibniz’in felsefesinde bilinçaltı olaylar. — Psikol. Kişinin duyarlığıyle zekâsının bir­likte işlemesi. (Bk, ansikl.) — ansikl. Psikol. Algı, [...]

A la Recherche du Temps Perdu (Geçmiş Zaman Peşinde), Marcel Proust’un romanı (1913-1927). Aşağıdaki eserleri içine alan ge­niş bütünün genel başlığı: Swann’ların Sem­tinden (Du Cöte de ehez Swann) 1913; A V Ombre des Jeunes Filles en Fleurs (Çiçek Açmış Genç Kızların Gölgesinde) 1918; le Cöte de Guermantes (Guermantes Semti) 1920; Sodorne et Gomorrhe (Sodoma ve [...]

ALAN i. Düz, açık, geniş yer: Alanı, kır­pılmış gibi, kısacık otlar sarmıştı (Yaşar Ke­mal). || Ova, yazı, dağlar veya ormanlar arasında geniş düzlük, açıklık. || Meydan: Hava alanı. Merasim alanı, // — Mec. Belli bir konu ve ihtisas sahası, saha: Edebiyat alanı, düşünce alanı belki her alandan çok gerçek inanma ister (N. Ataç). Daha tehlike­siz [...]

AKROMATÎZM i. (fr. achromatisme). Opt. Bir mercek veya mercekler topluluğu ile elde edilen bir görüntünün yanındaki renklerin ortadan kaldırılması. — G. santl. Akromatizm, asıl renklerin ve­ya bir asıl renk ile tamamlayıcı rengin, belirli bir ölçüde karışımasından meydana gelen renk soluklaşması. — Ansîkl. Opt. Akromatizmin amacı, beyaz ışıkta yanar dönerliklerden yoksun görüntü­ler veren bir optik sistemi [...]

AKROLİT sıf. (fr. acrolithe). Çoğu zaman tahtadan yapılmış, uçları taş veya mermer heykellere eskiden verilen ad. (L) AKROMAT i. (fr. achromat). Foto. [Eşanl akromatik objektif].

AHUNDOV (Mirza Fethali), azerbaycanlı filozof ve yazar (Nuha 1812-Tiflis 1878). XVIII. yy. fransız yazarlarının, Gogol’un ve Puşkin’in etkisinde kaldı. Memleketinin milli tiyatrosonu kurdu. Şiirleri, tenkit denemeleri vardır; Hintli Prens Kemal-ed-Devle’den İranlı Prens Celâl-ed-Devle’ye Üç Mektup adlı eserinde ampirizmi ve idea­lizmi tenkit eder, dünyanın, zaman ve me­kânın, sebepler zincirlemesinin objektif var­lığını ileri sürer, (L)

AKIL veya AKL i. (ar.

AKBULUT (Ahmed Ziya), türk ressam ve perspektif uzmanı (1869-1938). Eski ressam­larımızın çoğu gibi Harp okulu mezunu olan Ahmed Ziya, Osman Nuri Paşadan ve Hoca Ali Rıza Beyden resim dersi aldı. Gelişen sanat çalışmalarına paralel olarak müspet ilimlere de merak sardı, kısa zamanda mate­matik, astronomi ve özellikle «menazır» de­nilen perspektif bilimi kollarında otorite ola­rak tanındı. Osmanlı [...]

Güvenlik Başlığın diğer anlamları ve ilgili diğer yazılara ulaşabilmek için Güvenlik sayfasına bakınız. X-ışını makineleri ve metal dedektörleri bir havaalanı güvenlik çemberinde unsurların geçmesine izin verilip verilmediğini kontrol etmek için kullanılır. Bu tür Güvenlik uygulamaları Londra’nın çeşitli kesimlerinde halkı korumak için çok sık kullanılır. Atlanta’daki Delta Air Lines merkezine girişinde güvenlik kontrolünden geçmeden içeri girilemez. [...]

♦ Ahlâkçı i. Ahlâkla uğraşan filozof: Ka­naatkârlık bütün ahlâkçılarca sağlığın temeli sayılmıştır. \\ Kusurları ve gülünçlükleri gün ışığına çıkaran düşünceler ve tasvirler ile, ahlâkı düzeltmenin yollarını arayan ya­zar: La Rochejoucauld, La Bruyere, Moliere büyük ahlâkçılardır. — Ansİkl. Ed. Ahlâkçı diye, edebiyatta, in­sanın ahlâk yapısını, inceleyen veya düzelt­mek isteyen yazarlara denir. Yunanistan’­da ilk ahlâkçılar destan ve [...]

AYIRMA i. Ayırmak işlemi; uzaklaştırma, bölme, niteliğini seçme: Böyle bir ayırmanın başarılı olabilmesi için … Tam bir ayır­ma. — Dy. Ayırma istasyonu, yük vagonlarının gidiş yönlerine göre ayrıldığı önemli bir ça­tal noktasının yakınında kurulmuş ara is­tasyonuna gelen hatların tümü. (Bk. ansikl.) || İngiliz usulü ayırma, bir lokomo­tif tarafından çekilen ve ondan hız alarak ayrı bir [...]

AYARLAMA i. Bir mekanizmayı, bir cihazı istenilen ölçüye getirme işlemi: Ayarlaması yapılmış ölçekler. || Bir âleti doğru işleyecek şekilde düzeltme: Fakat saatleri ayarlamayı tercih ettim (A. H. Tanpınar). || Mec. İş­leri, birbiriyle çatışmayacak şekilde düzene koyma, tanzim etme: Dönüş vapurunuzu ayarlamayı ihmal etmeyin. // Uyma, intibak etme: Kendinizi bu şartlara ayarlamağa gay­ret edin. — Dy. [...]