Satın alma

BEY’A i. (ar. bey^a). Esk. Satma, satın alma. Bk. beyc. || Bir alım-satımda pa­zarlığı bitirmek İçin el sıkışmak. || El bağlamak gibi bir hareketle hükümdara bağ­lılık bildirme. Bk. Bi’at. (M)

BEY veya BEYİ i. (ar. beyi). Esk. Satma, satılma, satış, || Malın malla değiştirilmesi. Bk. SATIŞ, TRAMPA. — Esk. huk. Bey ü ferağ, ferağ suretiyle satış. // Bey ü şira, alım ve satım, ticaret. || Bey’- bât, katî satış. || Bey’- bâtıl, geçerli olmayan satış. || Bey’-i bi’l-isticrar, bedeli sonradan ödenmek üzere kısım kısım mal [...]

BELÂ i. (ar. belâ, musibet). İçinden çı­kılması pek güç durum; musibet, felâket: Bin belâdan arta kalmış bir adamım (Y. K. Karaosmanoğlu). Kaza belâ adım bası­nadır (C.S. Tarancı). // Büyük zarar ve sıkıntı sebebi olan hâdise veya kimse; bü­yük dert, gaile: Şebîb suya düşüp gark oldu ve yoldaşları dağı idi. Haccac da bir belâ­dan kurtuldu (Cevdet [...]

BEDEL i. (ar. bedel). Değer, fiyat, kıymet: Afettiremeyip sair esirler gibi bedel-i muayyeni tedarik ve ita ederek Mekke’ye avdet eyledi (Cevdet Paşa). // Bir şeyin ye­rini tutabilen karşılık: Bu iki mısra bütün bir edebiyata bedeldi (Y. Z. Ortaç). Kö­pekleri nasıl zorlu mu? – Zorlu ya, bir tanesi üç kurda bedel (Y.K. Karaosman­oğlu). || Esk. Başkasının [...]

BEAUMARCHAİS (Pierre Augustin caron de), fransız yazarı (Paris 1732-ay.y. 1799). önceleri renkli ve cüretli maceralarıyle ta­nındı. Bir saatçinin oğlu İdi. Kendi de maşalı saati İcat etti. Louis XV’in kızla­rına harp dersleri verdi. Daha sonra, ken­disine soyluluk sağlayan bir görev satın al­dı. İspanya’da, siyaset, aşk ve ticaret ile karışık bir hayat sürmeye başladı. Bu ara­da tiyatro [...]

BANKA i. (ital. banca, para bozma tez­gahı gişesi). Ödünç para vermek ve kimi za­man ödeme yolları bulmak suretiyle özel ve tüzel kişilerin ödemelerini kolaylıkla yap­malarını sağlayan kurum. Bk. ansîkl. || Bankacılık işlemlerinin yapıldığı yer: Para­larımız bankada durur (Ö. Seyfeddin). || Bankacılık kurumları tarafından yapılan iş­lemlerin tümü. // Argo. Genelev. || Banka akseptasyonu, tasdik ve imza [...]

ARTIKDEĞER blş. i. Üretilen değerin, bu değerin üretilmesi için harcanan parayı aşan artık (fazla) kısmı; bir şeyin değerinin art­ması. — İkt. Artıkdeğer, üretim maliyetine belirli bir kazancın eklenmesi söz konusu olunca ortaya çıkar. Bu kazanç, esas bakımdan, emeğin değer yaratıcı özelliğinin sonucu ola­rak görülebilir; ama artıkdeğer, emekten de­ğil de, meselâ sosyal bir gelişmeden de orta­ya [...]

AMORTİSMAN i. (fr. amortissement). Bir borcun azar azar ödenmesi. || Bir tesise ya­tırılan paranın, belli süre içinde kazançtan ayrılan parayle geri alınması: Hattâ bunlar­dan bir tanesinin amortisman ve faizini tes­viye mümkün olmadı… (P. Safa). — ikt. Bir malın değerinin, yıpranma, es­kime veya modası geçme gibi sebeplerden biri veya birkaçı yüzünden düşmesi. (Bk. ansİkl). || Hızlandırılmış [...]

ALMAK geçi. f. Bir şeyi elle veya bir âletle tutmak, yerinden kaldırmak: Yerden bir taş aldı, karanlıklara fırlattı (Orhan Kemal). Şekeri maşa ile aldı. // Temin etmek, sağla­mak: Bir bluzdan yirmi lira, otuz lira aldık­ları oluyordu (M. Ş. Esendal). Şiir ve nesir hassasiyetini halkın ruhundan, hikâye ve ro­man mevzuunu halkın hayatından almalıdır (Peyami Safa). // [...]

ALEKSANDR II (Moskova 1818-Petersburg 1881), Rusya imparatoru (1855-1881), Niko­la I’in oğlu. Aleksandr II, iktidarının ilk kıs­mında (1855-1863), Kırım’da uğranılan mağ­lubiyetin (1855) tepkisi altında, kültürlü ve hür düşünceli bir reformcu grubun isteklerine uydu; bunların arasında en çok ve başlan­gıçta en hareketli olanları, Rusya’da da Batı Avrupa ülkelerindeki müesseselerin kurulma­sını isteyen liberaller veya Batı taraftarlarıy­dı. Bu reformcuların [...]

ALIM i. Alma işi, satın alma eylemi: Evin alımına da, arsanın satımına da karışma. // Bir şeyin içine alabilme, taşıyabilme haddi, kapasite: Alımı fazla olan tankerlerle petrol nakli daha ekonomik oluyor. // Mec. Dik­kati çeken hal, cazibe: Güzel değil ama alı­mı var. — Aşk. Silâhın menzili. — Dokumc. Mah. Pamuk ipliği (Eceabat). // Eğirmek üzere [...]

AİSOPOS veya ESOP, yunanlı masalcı (M.Ö. VI. yy.). Hayatı hakkında pek bilgi yoktur. Klasikçağ Yunanlıları bile ona ya­rı efsanevî bir kişi gözüyle bakarlar, hak­kında bir sürü fıkra anlatırlardı. Yunanlı rahip Planudes, XIV. yüzyılda yazdığı Aisopos’un Hayatı’nda bu fıkraları bir araya getirdi. Genellikle, Aisopos Frigya’lı olarak kabul edilir; fakat onun Trakya’da, Samos’ta veya Sard’da, hattâ Mısır’da [...]

AİGİNA, Ege denizinde, Aigina körfezinin ortasında, Pire’nin karşısında küçük bir yu­nan adası; 85 km2. 9 500 nüf., merkezi Eghina. Balıkçı (sünger) limanı. Çömlekçilik. Müze. V. yy. başından kalma Afrodit tapınağı. Bk. ansİkl. // Aigina eserleri, Aigina adasındaki eski anıtlar, eserler. // Aigina okulu, eski bir heykel ve mimari okulu. // Aigina sistemi, Aigina’daki tartı sistemi. [...]

AYBEG Kutbüddin, Delhi’deki Türk Mem­lûkları devletinin kurucusu (öl. 1210). Gazne hükümdarı Muizzüddin Muhammed’in ku­mandanı. Gazne’de bir esir tacirinden satın alman Aybeg, Nİşabur kadısı Fahrüddin Abdülaziz’in yanında kaldı, ondan okuma yazma ve dinî terbiye gördü, aynı zaman­da mükemmel bir süvari ve okçu olarak ye­tiştirildi. Sultan Muizzüddİn’in hizmetine girdikten sonra onun güvenini kazandı ve çeşitli vazifelerde bulundu, [...]

Hayat seviyesi ve iktisadi gelişme Bir tarım ülkesi olan Avustralya’da vatan­daşların hayat seviyesi oldukça yüksektir ve Amerika Birleşik devletleri gibi sanayileşmiş ülkelerinkiyle karşılaştırılabilir. Yılda nüfus başına ortalama 950 dolarlık bir geliri olan Avustralya, imtiyazlı ülkeler grubu içinde yer alır. Hayat seviyesinin yüksekliği baş­ka unsurlarla da doğrulanır: Avustralya’da ölüm oranı, dünyadaki ölüm oranları içinde en düşük [...]

BATI AVRUPA Batı Avrupa, orijinalliğini tabiî ve Özellikle iklimle ilintili verilere borçludur; ama bugün­kü yapısı daha çok tarihî bir olguya dayanır. Gerçekten de, «sanayi devrimi» bu bölgenin içinde doğup gelişti. Devrimin, XVIII. yy. da ingiltere’de başlayarak, Fransa, Alman­ya ve Belçika’ya yayılmasının ve bu bölge­deki bütün çevreleri etkilemesinin sebepleri karmaşıktır. Bu büyük iktisadî değişmenin birikimi ve [...]

Avrupa ekonomisi Toptan ele alındığında, Avrupa ekonomisi­nin İmtiyazlı bir durumda olduğu açıkça görülür. Bu kıtada dünya nüfusunun dört­te biri yaşar ama dünya gelirinin yüzde 40′ı bu nüfusun payına düşer. Buna karşılık, As­ya dünya nüfusunun yarısından fazlasına sa­hip olduğu halde dünya gelirinin sadece yüz­de 10′unu alır. 1954′te Avrupa’da adam ba­şına yıllık ortalama gelir 570 dolardı. Bu, [...]

Adalet Bakanlığı kütüphanesi (Anka­ra), Bakanlığın Hukuk İşleri Genel müdürlüğüne bağlı. Hukuk konusundaki eserler Çoğunluğu teşkil eder. 7 374 basma eser, 170 çeşit türkçe süreli yayın, 51 çeşit yabancı dillerde gazete ve dergi. Kütüphane mev­cudu, Cumhuriyet savcılıklarına teslim edi­len eserlerin gönderilmesi ve satın alma yoluyle çoğaltılır. Yazar adlarına ve ayrıca ko­nu adlarına göre alfabetik fiş katalogları [...]

ADCILIK i. (fr. nominalisme’den nomina­lizm de denir). Fels. Türlerin yalnız kelime­lerde varolduklarını ileri süren doktrin. — İkt. Paranın değerini, paranın sürüm a-raçlarına -akçe, banknot- devletin tanıdığı ödeme ve satın alma gücü ile açıklayan teori. (Eşanl. nominalizm.) [Bk. ansîkl.] — Ansîkl. Fels. Ortaçağda, tümel kav­ramlar meselesinin içinden çıkmak için bu­lunan çözüm yollarından biriydi. Tümeller meselesi, Porphyrios [...]

SAİK sıf. (ar. sevk’ten sa’ik). Esk. Sevk eden. || Götüren. ♦ İ. Sebep. — Ahi. ve Fels. Bk. Güdü. — Huk. Kişiyi irade beyanında bulunmağa iten iç etken. Bk. ansikl. — Psikol. Satın alma saiki, bazen bilinçdışı veya ve en azından açıkça itiraf edilmemiş olan ve bir satın alma olayına yol açan psikolojik etken. — [...]