Özel Arama

ad litem

ad litem hakkında diğer dizin sayfaları >>ad litem

Özet:

ad litem (lat. dey.). Bir dava için verilmiş temsil yetkisi, vekâlet, (L)

ADEMi MERKEZiYET

ADEMi MERKEZiYET hakkında diğer dizin sayfaları >>ADEMi MERKEZiYET

Özet:

ADEMi MERKEZiYET blş. i. (ar.

Devamı >>

SANSÜR

SANSÜR hakkında diğer dizin sayfaları >>SANSÜR

Özet:

SANSÜR i. (fr. censure). Her türlü yayı­nın (özellikle basın organlarının), sinema ve tiyatro eserlerinin hükümetçe önceden denetlenmesi işi; yayım ve gösterilmele­rinin izne bağlı olması: Filimler üstün­deki sansürün daha sıkı ve dikkatle ya­pılması gerekiyor.

Devamı >>

SANHEDRİN

SANHEDRİN hakkında diğer dizin sayfaları >>SANHEDRİN

Özet:

SANHEDRİN i. (yun. «toplantı, mahke­me» anlamına gelen synedrion’dan aramî dilinde k.). Yahudilerin mahkemesi; özel­likle, BüYüK SANHEDRİN adiyle de anılan Kudüs mahkemesi.

Devamı >>

SALTANAT

SALTANAT hakkında diğer dizin sayfaları >>SALTANAT

Özet:

SALTANAT i. (ar. sult ve sulta’dan salta­nat). Hükümdarlık, padişahlık, sultanlık:

Devamı >>

SALÂHİYETSİZ veya SELÂHİYETSİZ

SALÂHİYETSİZ veya SELÂHİYETSİZ hakkında diğer dizin sayfaları >>SALÂHİYETSİZ veya SELÂHİYETSİZ

Özet:

SALÂHİYETSİZ veya SELÂHİYETSİZ sıf. (salâhiyet’ten salâhiyet-siz). Salâhiyeti olmayan, yetkisiz.

Devamı >>

Roma imparatorları

Roma imparatorları hakkında diğer dizin sayfaları >>Roma imparatorları

Özet:

Roma imparatorları

Eski Roma’da Augustus’tan (M. ö. 27) Ba-tı imparatorluğunun batışına kadar (M.S. 476) en yüksek iktidar mevkiinde bulunan­lar bu adla anılırdı.

Devamı >>

ROMA Geç İmparatorluk

ROMA Geç İmparatorluk hakkında diğer dizin sayfaları >>ROMA Geç İmparatorluk

Özet:

ROMA Geç İmparatorluk

Bütün yetkisini kaybeden senatoya, ordu istediğini imparator seçtiriyordu. Yavaş ya­vaş mutlak bir monarşi kuruldu. Augustus zamanındaki principatus sistemininin yerini kesinlikle dominat aldı. ikinci İmparatorluk dönemi Commodus’­un ölümünden (192), Diocletianus’un tah­ta çıkmasına (284) kadar süren bir buh­ranla başladı. İmparatorluk Ren sınırın­da Germenlerin (Alamanlar, Franklar, Saksonlar, Burgondlar, Vandallar), Fırat sınırında Parth’ların yerine kurulan Pers imparatorluğunun baskısıyle karşılaştı. Ro­ma orduları ve çeşitli eyaletlerin ken­di imparatorları olmasını istemeleri iç sa­vaşlara ve çoğunlukla anarşiye yol açtı.

Devamı >>

REKTÖR

REKTÖR hakkında diğer dizin sayfaları >>REKTÖR

Özet:

REKTÖR i. (fr. recteur). Üniversite tüzel kişiliğinin temsilcisi ve icra organı.

Devamı >>

Reichstag

Reichstag hakkında diğer dizin sayfaları >>Reichstag

Özet:

Reichstag, alman yasama meclisi (1867-1945). Kutsal İmparatorluğun Diyet meclisi olan ilk Reichstag 1663′ten itibaren, Regensburg’da temsilcilerden kurulu bir dai­mî kongre oldu ve imparatorlukla birlikte dağıldı (1806).

Devamı >>

Reichsrat

Reichsrat hakkında diğer dizin sayfaları >>Reichsrat

Özet:

Reichsrat, İmparatorluk meclisine (1840 -1861), sonra Avusturya parlamentosuna ve­rilen almanca ad (1861-1918). Kaunitz’in te­şebbüsüyle Avusturya imparaloriçesi Maria Theresia, 1760′ta bir Devlet şûrası (Staatsrat) kurdu.

Devamı >>

REFERANDUM

REFERANDUM hakkında diğer dizin sayfaları >>REFERANDUM

Özet:

REFERANDUM i. (fr. referendum’dan). Siyaset ve Huk. Siyasî iktidar tarafından alınan bir kararın idare edilenler tarafın­dan kabul edilip edilmediğini ortaya ko­yan halkoyuna başvurma usulü.

Devamı >>

Forex ve Döviz Piyasaları

Forex ve Döviz Piyasaları hakkında diğer dizin sayfaları >>Forex ve Döviz Piyasaları

Özet:

Döviz piyasaları
Yatırım, hedging, spekülasyon amacıyla yapılan hareketlerin gerçekleştiği döviz piyasaları 24 saat açıktır. Açılış Sidney ve Tokyo’da olur, Hong Kong ve Singapur, Bahreyn ile sürer Avrupa piyasalarına geçer. Frankfurt, Zürih, Londra’dan New York, Chicago piyasalarına ve Los Angeles ve San Fransisco’ya devam eder. İşlem hacmi, dünya ticaret hacminin 50 katından fazladır. İşlemlerde ağırlık Amerikan doları ve Alman markı, Amerikan doları ve yen üzerindedir. Günlük işlem hacmi, milyar dolar temelinde en fazla İngiltere, ABD, Japonya, Singapur’dadır.

Devamı >>

PHİLİPPE IV

PHİLİPPE IV hakkında diğer dizin sayfaları >>PHİLİPPE IV

Özet:

PHİLİPPE IV Güzel (Fontainebleau 1268 – ay.y. 1314), Fransa kralı (1285-1314), Phi­lippe III ile Isabelle d’Aragon’un oğlu. Günümüzün tarihçileri tarafından büyük si­yaset yeteneği olan, gerçekçi, kurnaz ve çok değerli bir devlet adamı olarak kabul edilmektedir. Çevresinde, devlet gücünün her şeye yeter bir kuruluş olduğuna ina­nan zeki danışmanlar ve çoğu roma hukukuyle yetişmiş hukukçular vardı. Bunların en ünlüleri adalet bakanlığı yapan Pierre Flote ile Guillaume de Nogarat ve Engu-errand de Marigny’dir. Kral, dışişlerinde, önce babasının Napoli’deki Anjou’luları desteklemek için Aragon’a karşı açtığı sa­vaştan ustalıkla sıyrıldı (1291). Arkasından Flandre ile ilgilendi. Burada İngiltere kralıyle birleşmekten yana olan kont Gui de Dampierre’e karşı çıktı; şehirleri yönetmek isteyen soyluları destekledi. 1297′de krallık ordusunu başlıca flaman şehirlerini işgal et­meğe gönderdi. 1300′de, İngiltere ile Fran­sa arasında Guyenne’de çıkan anlaşmazlığı (1294) giderdi. Bu durumda yalnız kalan, İn­giltere’nin desteğini kaybeden Flandre kontu için, teslim olmaktan başka çare kalmamıştı. Bu olay, konta karşı savaşırken kralın boyunduruğu altına düşen şehirlerin şiddetli tepkisine yol açtı. Mayıs 1302′de bazı fran-sız s.ubayları öldürüldü. İntikam almağa gönderilen ordu Courtrai’de şehir milisleri tarafından bozguna uğratıldı (11 temmuz). Fakat kral tarafından Monsen-P6v61e’de yenilen Flamanlar (18 ağustos 1304), kont­luğu Gui’nin oğlu Robert de B6thune’e ve­ren, başlıca şehirlerde surların yıkılması­nı, birçok yerin işgalini ve ağır tazminat ödenmesini öngören Athissur-Orge antlaş­masını (23 haziran 1304) imzaladılar. Bu sertlik Flandre’da Capet hanedanı aleyh­tarlığını şiddetlendirdi. Kralın, Robert de Bethune ile oğlu Louis de Nevers’in ara­larını bulamaması da bu gerginliği daha da arttırdı. Sonunda Enguerrand de Ma-rigny, kont Robert de Bithune’ü, Lille, Douai ve Belhune’ün gelirlerini toplamak­tan vaz geçmeğe razı etti (1312-1311). Bu­na paralel olarak Güzel Philippe krallı­ğını doğuya doğru genişletti; Barrois’daki bazı toprakları, Lyon şehrini (1274′ten 1307 ve 1312′ye kadar yavaş yavaş alındı) ve Viviers piskoposluk bölgesini hâkimiyeti altına aldı, fakat kardeşi Charles de Valois’yı imparator seçtiremedi (27 kasım 1308). Hükümdarlığının en ilgi çekici olayları Papalıkla olan ilişkilerinde ortaya çık­tı. İlk anlaşmazlık 1296′da kralın fransız ruhban sınıfından almak istediği aşar ko­nusunda patlak verdi. Durmadan vergi ödemekten bıkan ruhban sınıfı buna itiraz etti. Papanın krallar üstündeki büyük etki gücüne inanan papa Bonicaius VIII, rahip­lerin Roma kilisesinin kesin izni olmadan vergi vermesini yasakladı (Clericis laicos, şubat 1296). Bunun üzerine kral Papalığı sıkıntıya düşürmek için krallıktan altın ve gümüş çıkışını yasakladı (17 ağustos 1296). Papa yasağı protesto etti (ineffabiîis Amoris emirnamesi, 20 eylül 1296), ama anlaş­mazlık 1297′de Bonifacius VlII’in Louis IX’u aziz mertebesine çıkarmasıyle yatış­tı. Fakat 1301′de kral, tahta hakaret et­mek ve Aragon ile bir olup entrika çevirmekle suçlanan Pamiers piskoposu Bernard Saisset’yi tevkif ettirince çok daha ağır bir anlaşmazlık patlak verdi. Papa, kralı bir piskoposu yargılayıp tevkif ettirmekle suç­ladı (Ausculta, fili, aralık 1301) ve gerekli kararları almak üzere bir din meclisi top­lamak istedi. Bunun üzerine Philippe de, baronlar, yüksek rütbeli papazlar ve şehir temsilcilerinden meydana gelen bir meclis topladı (10 nisan 1302). Burada, piskopos­ların dinî meclise gitmelerini yasaklattı. Bonifacius, Unam Sanctam (kasım 1302) Emirnamesiyle yüksek yetkisini hatırlattık­tan sonra hükümdarı afaroz etmeğe hazır­lanırken, Anagni’de, Guillaume de Nogaret’nin ve papaya düşman bir aile olan Colonna’ların hizmetindeki adamların bas­kınına uğradı (eylül 1303). Halk tarafın­dan kurtarıldı, fakat bir ay sonra Roma’da öldü. Yerine geçen Benedictus XI ile Philippe IV’ün müdahalesiyle seçilen Clemens V, kralın, Bonifacius davasını tek­rar ele almasından korkarak uysal davran­dılar ve kralın suçsuzluğunu ilân ettiler. Philippe, Papalığı hükmü altına alınca Clemens V’in 1305′ten sonra birçok fransız kardinal tayin etmesini, papanın Fransa’ya yerleşmesini (yerleşme yerini kesinlikle Avignon olarak belirledi, 1309) ve Bonifa­cius VlII’in Fransa kralı aleyhine çıkart­tığı bütün kararları bozmasını sağladı (1311). Bu çatışmalar, Güzel Philippe ile danışmanlarının krallığı etkili bir biçimde yönetme azminde olduklarını gösterir. Dev­lete bağlı yargıçların derebeylik bölgelerin­deki faaliyetlerini arttırmaları, ilgili da­vaları krallık mahkemesine getirmeleri ve merkez kurumlarının gelişmesi de bu azmi gösteriyordu. Krallık meclisi teşkilâtlandı­rıldı. Soyluların, kilisenin ve şehirlerin tem­silcilerini biraraya getiren meclisler birkaç defa toplandı. Bunlar «fitats g€neraux» meclislerinin çekirdeği sayılır. Parlamento çalışmasında uzmanlaşma ortaya çıktı (1291 ve 1307 emirnameleri). Mühürdarlık gittik­çe büyüyen bir önem kazandı. Maliye yö­nünden Philippe IV, Ma rigny’nin yardımıyle hazineyi yeniden düzenledi, bir büt­çe hazırlamayı bile düşündü (14 ocak 1314 emirnamesi) ve vergilerin düzenli olarak ödenmesine nezaret etti. Yahudilere (1306′-da sürüldüler ve malları ellerinden alındı) ve Lombardiyahlara ağır vergiler yükledi. Hattâ bazı yıllar bir «ocak vergisi» ödet­meyi denedi; ayrıca çeşitli para işlemleri­ne girişti. Ekim 1307′de Tampliye tarikatı ilerigelenlerini tutuklatmasına sonu gelme­yen para ihtiyacının yol açmış olduğu söy­lenebilir. Bu keşişler son derece zengin o-larak bilinirdi; fakat tutuklama için baş­ka sebepler gösterildi. Kralın isteği üzerine papa Clemens V bîr soruşturma yapılma­sını emretti ve mahpusların kiliseye teslim edilmesini istedi. Kral, bunu kabul etti (Poitiers Kardinaller meclisi, 29 mayıs 1308), Philippe IV daha sonra, ustalıklı bir propaganda ile papayı sıkıştırdı. Kili­senin yargısıyle bir grup tarikat üyesi ya­kılarak idam edildi (1309). Papalık 1312′de tarikatı kaldırdı; Philippe mayıs 1314′te Tampliye tarikatının yüksek rütbeli üyelerini dininden sapmış kişiler sayarak yak­tırdı. Hükümdarlığının Son yıllarına gölge düşüren tek olay bu değildir. Rezalete yol açan başka bir durum Philippe’in gelin­lerini zina suçuyle Kral mahkemesinde yargılatmasıdır. Enguerrand de Marigny, krallığa eski itibarını kazandırmak için ha­zinenin yeniden teşkilâtlandırılması (14 ocak 1314 emirnamesi) ve yeni bir vergi konması (satış vergisi) konusunda (Paris meclisi, 1 nisan 1314) kralı ikna ederek malî durumu düzeltmeğe çalıştı. Güçlü ve düzenli bir monarşinin kurulmasında çok büyük rol oynayan Philippe IV öldüğü zaman (29 kasım 1314) Marigny son bir para reformu daha hazırlıyordu. (L)

PERU

PERU hakkında diğer dizin sayfaları >>PERU

Özet:

PERU i. Bk. pero.

PERU, Güney Amerika’da devlet, Büyük Büyük Okyanus kıyısında; 1 285 215 km2; 12 012 000 nüf. Başkenti, Lima (1 716 000 nüf.). Başlıca şehirleri: Calloa (161 300 nüf.); Arequipa (156 700 nüf.); Trujillo (100 100 nüf.), Chiclayo (86 900 nüf.); Cuzco (78 300 nüf.); İquitos (58 200 nüf.).

Devamı >>

Özel Arama