BORSA
BORSA i. Sayı, ölçü veya ağırlıklarına göre belirlenebilen mislî eşyanın devletin müsaade ve kontrolü altında ve özel hukuk kuralları çerçevesinde alınıp satıldığı ticarete mahsus yer. (Bk. ANSiKL.)
|| Borsa oyunu, devlet tahvilleri, dövizler, çeşitli menkul değerler üzerinde kötü niyetle oynanan oyun, yapılan spekülasyon. || Borsa simsarı, bir iş anlaşması ile bağlı olmadan, esas veya yardımcı iş olarak, borsa acentelerine iş götürmeyi meslek edinmiş kimse. || Döviz borsaları, döviz üzerine işlem yapılan borsalar. (Bk. ANSİKL.) || Emtia borsaları (ticaret ve zahire borsaları), mislî, tiplere ayrılabilir nitelikteki madenler, buğday, mısır, un, ayçiçeği, kendir, şeker, kahve, kauçuk, kakao, pamuk, yün v.b. emtianın örneğe bakılarak veya örnek gösterilmeksizin alınıp satıldığı borsalar. {Mislî nitelikte olmayan ve her parçası ayrı nitelik taşıyan emtia ise münferit olarak emtia pazarlarında satılır.) [Bk. ANSiKL.] || İş borsaları, iş arayanlar ile işverenler arasındaki münasebetlerin sağlandığı yerler. (Bk. ANSiKL.)
|| Karaborsa, resmî ve serbest borsalarda İşlem gören her çeşit kambiyo, nukut, esham, tahvilât ve emtianın şu veya bu surette gizli bir şekilde alınıp satıldığı, resmî ve meşru olmayan piyasalara veya bu türlü işlemlerin tümüne birden verilen ad. (Bk. karaijoksa.) ||Menkul kıymetler ve kambiyo borsaları, tedavül kabiliyeti taşıyan kıy metli evrak üzerine alım satım işlemi yapılan borsalar. (Bk. kıymetli evrak.) Bk. ANSİKL.
— ANSiKL. Borsada, işlem gören mislî eşyanın hazır bulundurulması veya teşhiri gerekli değildir. Alım satım, Örneğe bakılarak veya buna lüzum duyulmadan yapılır. Teslim-tesellüm ile karşılığın ödenmesi hemen yapılmayabilir. Böylece borsada alışveriş, «hazır para-hazır mal» esasına göre iş görülen pazarlarda rastlanmayan bir hareket ve esneklik kazanır. İktisadî açıdan borsalar, belli bir zaman ve yerde ticarî ilişkilerdeki arz ve talep mekanizmasının sağlam çalışmasını ve elden geldiği kadar rasyonel bir fiyat teşekkülünü sağlamak için kurulmuş toptan mislî eşya sürüm yerleridir. Borsada yapılan işlemler, borsada temsil edilen ticaret dalındaki fiyat teşekkülünü zorunlu olarak etkiler; ilgililer, ticarî İşlerinde borsa fiyatlarını gözönünde bulundurmak zorundadırlar. Karşılıklı hesap görme, takas veya benzeri amaçlarla yapılan toplantı yerleri (Kliring mahalleri) ile satılacak şeylerin hazır bulundurulduğu pazarlar (haftalık, aylık veya yıllık pazar, panayır ve fuarlar) borsa niteliğinde değildir. Pazar ve panayırların aksine borsalar devamlı bir kuruluş niteliğindedir. Borsada iş görenlerin ticarî ikametgâhları çoğunlukla borsa mahallidir.
Borsaların başlıca özellikleri şunlardır:
a. Borsa zamanı. Borsada işlemler hergün belli saatlerde yapılır. İşlem zamanına göre «öğle borsaları» ve «akşam borsaları» deyimleri kullanılır.
b. Borsa Örf ve âdetleri. Borsa işlemleri kanun, tüzük gibi mevzuatla birlikte uyulması zorunlu örf ve âdetlere göre yapılır. Bunlar, yüklü borsa işlemlerini büyük çapta kolaylaştıracak, anlaşmazlıkları hemen hemen tamamen ortadan kaldıracak nitelikte ve borsada işleme yetkili üyeler tarafından önceden kabul edilen, uyulması zorunlu hukuk kurallarıdır.
c. Kur tespiti. Borsada kabul edilen fiyat ve kurlar resmî bir kur tabelasına yazılır ve derhal günlük gazetelere duyurulur. Böylece ilgililer, kendilerini ilgilendiren emtia ve menkul kıymetlerin fiyat ve kurunu en çabuk şekilde haber alabilirler.
ç. Borsada faaliyet gösteren kişilerde aranan vasıflar. Borsa işlemlerinin özellikleri dolayısıyle herkesin borsada çalışmasına imkân verilmez, borsada çalışacakların ihtisas, itibar sahibi olması aranır.
d. Emtia ve menkul kıymetlerin borsu ticaretine kabulü, özellikle borsa kataloguna alınması ve kote edilmesi belli formalitelere bağlıdır.
e. Borsalar devletin denetim ve gözetimi altında çalışır. Türkiye’de tüzel kişiliği olan kanun kuruluşları niteliğindedir.
• Tarih. Borsaların ilkel şekline mislî malların el değiştirdiği, alınıp satıldığı ticaret mahalleri olarak çok eski devirlerde rastlanıyordu. Eski Babilliler, Mısırlılar ve Fenikeliler devrinde borsaların mevcut olduğu ileri sürülmekledir. Tarihçi Th. Mommsen’in eski romalı bankacıların forum’daki basilica binalarında toplantılarını (collegia merkatorum) «Roma borsası» olarak kabul eden görüşü tartışma konusudur. Borsalar italya’daki şehir devletlerinde şehir tüccarları tarafından kurulan Loggia’lar ve İspanya’daki Lonja’lar çerçevesinde varlıklarını geliştirdiler. Ortaçağda ün kazanan ve daha gelişmiş olan Venedik, Floransa borsalarında yalnız kambiyo mektubu (bir çeşit kıymetli evrak) üzerinde işlem yapıldığı bilinmektedir. Borsa adı, borsaların meydana gelmesinden çok sonra ortaya çıktı.
Bu kelime Flandr’da bir ticaret şehri olan Brugge’deki bir meydanın adından alındı. Asil van der Beurse ailesinin malikânesi önünde bulunan ve onların adına bağlanarak «de Beurse» veya «de Burse» diye anılan meydanda XV. yy.da tüccarlar borsa işleri için toplanıyorlardı. Bu meydanda yapılan İlk faaliyetler 1460 yılında Anvers’de teşkilâta bağlandı ve böylece Batı Avrupa’nın en eski borsası ortaya çıktı. Daha sonra borsa kurumu ve adı Avrupa’nın diğer merkezlerine de yayılmağa başladı. Anvers borsası gelişerek 1531 yılında ilk milletlerarası borsa niteliğini kazandı ve modern borsanın öncüsü oldu. Anvers borsasının kapısında «in usum negotiatorum cujuscunque nationis ac inguae» (bütün milletlerin ve dillerin tüccarları için) sözleri yazılı idi. Gerçekten, bu borsada ingiltere’den, İtalya’dan ve diğer birçok ülkeden ticaret adamları toplanıyordu. Anvers şehrinin ticaret ve alışveriş Özgürlüğü, denizaşırı eşya ticaretini geliştirdi.
O çağdaki yazarlardan biri. Anvers borsası için «insan orada bütün dillerin karmakarışık bir gürültüsünü duyuyordu… Kısaca Anvers borsası dünyanın her yanından bir parçanın biraraya geldiği küçük bir dünyaya benziyordu» der. Hollanda – Doğu Hindistan (1602) ve Batı Hindistan (1622) kumpanyalarının kurulmasıyle borsa ticareti yeni bir döneme girdi. Amsterdam. milletlerarası ticarette Anvers’-in yerini aldı. Hollanda’nın Fransızlar tarafından işgaline kadar Amsterdam, borsa ticaretinde önemli gelişmelere sahne oldu. Vadeli işlemler ilk defa bu borsada yapıldı. Borsa işlemlerinin icraı ve tasfiyesi burada büyük bir mükemmelliğe ulaştı. XVI. yy.dan itibaren gelişerek zamanımıza ulaşan tanınmış borsalar şunlardır:
Fransa’da. Lyon borsası (1595), Toulouse ve Bordeaux borsaları (1595), Nantes borsası (1705).İngiltere’de. XVI. yy.ın ikinci yarısında Thomas Gresham tarafından Londra’da kurulan Royal Exchange, 1773′te Stock Exchange haline geldi.
Almanya’da. XVI. yy.ın ilk yarısında Augsburg ve Nürnberg, ikinci yarısında Hamburg ve Köln; XVII. yy. başında Königsberg, Lübek. Frankfurt ve Leipzig, XVIII. yy. başında Berlin borsası.
Amerika’da. 1792′de kurulan ve bulunduğu sokağın adiyle «Wall Street» diye anılan New York borsası bugün dünyanın en önemli esham ve tahvilât horsasıdır, Wall Street’de yine büyük ve tanınmış zahire, maden, muhtelif emtia, şeker, kahve, petrol borsaları da yer almıştır.
İlgili veya benzer nitelikli ansiklopedik bilgi içeren diğer sayfalar:
- Borsa çeşitleri Borsa çeşitleri 1. Emtia borsaları (ticaret ve zahire borsaları): genellikle...
- Türkiye’de borsalar Türkiye’de borsalar • Tarihçe. Türkiye’de XVI. ve XVII. yy.da sanat...
- BORSA BORSA, Romanya’da şehir, Transilvanya’da (Baia Mare bölgesi), yukarı Vişau vadisinde;...
- DEKOT DEKOT i. (fr. décote). Borsada bir senedin, gerçek değerine göre...
- DE PİETRİ TONELLİ (Alfonso) DE PİETRİ TONELLİ (Alfonso), italyan iktisatçısı (Carpi 1883-Venedik 1952). 1920′-de...
- COBER’LER COBER’LER çoğl. i. Huk. Menkul kıymetler ve kambiyo borsalarında yalnız...
- ARBİTRAJ ARBİTRAJ i. (fr. arbitrage, hakemlik). Bank. ve bors. Bir yerden...
- PEETERS PEETERS, XVII. yy.da, manzara resimle-riyle tanınmış Anvers’li ressam ailesi: GiL-LiS...
- BACKEREEL (Gilles) BACKEREEL (Gilles), flaman ressamı (Anvers 1572-01. 1662′den önce). Roma’da yetişti...
- DEPOR DEPOR i. (fr. déport). Borsa. Vadeli bir muamele türü. //...
- COQUES veya COCKS veya COX (Gonzales) COQUES veya COCKS veya COX (Gonzales), flaman ressamı (Anvers 1614-ay.y....
- Banka Kredilerini Tanzim komitesi Banka Kredilerini Tanzim komitesi, Banka plasmanlarını ve kredilerini düzenleyici tedbirler...
