PHİLİPPE IV
PHİLİPPE IV Güzel (Fontainebleau 1268 – ay.y. 1314), Fransa kralı (1285-1314), Philippe III ile Isabelle d’Aragon’un oğlu. Günümüzün tarihçileri tarafından büyük siyaset yeteneği olan, gerçekçi, kurnaz ve çok değerli bir devlet adamı olarak kabul edilmektedir. Çevresinde, devlet gücünün her şeye yeter bir kuruluş olduğuna inanan zeki danışmanlar ve çoğu roma hukukuyle yetişmiş hukukçular vardı. Bunların en ünlüleri adalet bakanlığı yapan Pierre Flote ile Guillaume de Nogarat ve Engu-errand de Marigny’dir. Kral, dışişlerinde, önce babasının Napoli’deki Anjou’luları desteklemek için Aragon’a karşı açtığı savaştan ustalıkla sıyrıldı (1291). Arkasından Flandre ile ilgilendi. Burada İngiltere kralıyle birleşmekten yana olan kont Gui de Dampierre’e karşı çıktı; şehirleri yönetmek isteyen soyluları destekledi. 1297′de krallık ordusunu başlıca flaman şehirlerini işgal etmeğe gönderdi. 1300′de, İngiltere ile Fransa arasında Guyenne’de çıkan anlaşmazlığı (1294) giderdi. Bu durumda yalnız kalan, İngiltere’nin desteğini kaybeden Flandre kontu için, teslim olmaktan başka çare kalmamıştı. Bu olay, konta karşı savaşırken kralın boyunduruğu altına düşen şehirlerin şiddetli tepkisine yol açtı. Mayıs 1302′de bazı fran-sız s.ubayları öldürüldü. İntikam almağa gönderilen ordu Courtrai’de şehir milisleri tarafından bozguna uğratıldı (11 temmuz). Fakat kral tarafından Monsen-P6v61e’de yenilen Flamanlar (18 ağustos 1304), kontluğu Gui’nin oğlu Robert de B6thune’e veren, başlıca şehirlerde surların yıkılmasını, birçok yerin işgalini ve ağır tazminat ödenmesini öngören Athissur-Orge antlaşmasını (23 haziran 1304) imzaladılar. Bu sertlik Flandre’da Capet hanedanı aleyhtarlığını şiddetlendirdi. Kralın, Robert de Bethune ile oğlu Louis de Nevers’in aralarını bulamaması da bu gerginliği daha da arttırdı. Sonunda Enguerrand de Ma-rigny, kont Robert de Bithune’ü, Lille, Douai ve Belhune’ün gelirlerini toplamaktan vaz geçmeğe razı etti (1312-1311). Buna paralel olarak Güzel Philippe krallığını doğuya doğru genişletti; Barrois’daki bazı toprakları, Lyon şehrini (1274′ten 1307 ve 1312′ye kadar yavaş yavaş alındı) ve Viviers piskoposluk bölgesini hâkimiyeti altına aldı, fakat kardeşi Charles de Valois’yı imparator seçtiremedi (27 kasım 1308). Hükümdarlığının en ilgi çekici olayları Papalıkla olan ilişkilerinde ortaya çıktı. İlk anlaşmazlık 1296′da kralın fransız ruhban sınıfından almak istediği aşar konusunda patlak verdi. Durmadan vergi ödemekten bıkan ruhban sınıfı buna itiraz etti. Papanın krallar üstündeki büyük etki gücüne inanan papa Bonicaius VIII, rahiplerin Roma kilisesinin kesin izni olmadan vergi vermesini yasakladı (Clericis laicos, şubat 1296). Bunun üzerine kral Papalığı sıkıntıya düşürmek için krallıktan altın ve gümüş çıkışını yasakladı (17 ağustos 1296). Papa yasağı protesto etti (ineffabiîis Amoris emirnamesi, 20 eylül 1296), ama anlaşmazlık 1297′de Bonifacius VlII’in Louis IX’u aziz mertebesine çıkarmasıyle yatıştı. Fakat 1301′de kral, tahta hakaret etmek ve Aragon ile bir olup entrika çevirmekle suçlanan Pamiers piskoposu Bernard Saisset’yi tevkif ettirince çok daha ağır bir anlaşmazlık patlak verdi. Papa, kralı bir piskoposu yargılayıp tevkif ettirmekle suçladı (Ausculta, fili, aralık 1301) ve gerekli kararları almak üzere bir din meclisi toplamak istedi. Bunun üzerine Philippe de, baronlar, yüksek rütbeli papazlar ve şehir temsilcilerinden meydana gelen bir meclis topladı (10 nisan 1302). Burada, piskoposların dinî meclise gitmelerini yasaklattı. Bonifacius, Unam Sanctam (kasım 1302) Emirnamesiyle yüksek yetkisini hatırlattıktan sonra hükümdarı afaroz etmeğe hazırlanırken, Anagni’de, Guillaume de Nogaret’nin ve papaya düşman bir aile olan Colonna’ların hizmetindeki adamların baskınına uğradı (eylül 1303). Halk tarafından kurtarıldı, fakat bir ay sonra Roma’da öldü. Yerine geçen Benedictus XI ile Philippe IV’ün müdahalesiyle seçilen Clemens V, kralın, Bonifacius davasını tekrar ele almasından korkarak uysal davrandılar ve kralın suçsuzluğunu ilân ettiler. Philippe, Papalığı hükmü altına alınca Clemens V’in 1305′ten sonra birçok fransız kardinal tayin etmesini, papanın Fransa’ya yerleşmesini (yerleşme yerini kesinlikle Avignon olarak belirledi, 1309) ve Bonifacius VlII’in Fransa kralı aleyhine çıkarttığı bütün kararları bozmasını sağladı (1311). Bu çatışmalar, Güzel Philippe ile danışmanlarının krallığı etkili bir biçimde yönetme azminde olduklarını gösterir. Devlete bağlı yargıçların derebeylik bölgelerindeki faaliyetlerini arttırmaları, ilgili davaları krallık mahkemesine getirmeleri ve merkez kurumlarının gelişmesi de bu azmi gösteriyordu. Krallık meclisi teşkilâtlandırıldı. Soyluların, kilisenin ve şehirlerin temsilcilerini biraraya getiren meclisler birkaç defa toplandı. Bunlar «fitats g€neraux» meclislerinin çekirdeği sayılır. Parlamento çalışmasında uzmanlaşma ortaya çıktı (1291 ve 1307 emirnameleri). Mühürdarlık gittikçe büyüyen bir önem kazandı. Maliye yönünden Philippe IV, Ma rigny’nin yardımıyle hazineyi yeniden düzenledi, bir bütçe hazırlamayı bile düşündü (14 ocak 1314 emirnamesi) ve vergilerin düzenli olarak ödenmesine nezaret etti. Yahudilere (1306′-da sürüldüler ve malları ellerinden alındı) ve Lombardiyahlara ağır vergiler yükledi. Hattâ bazı yıllar bir «ocak vergisi» ödetmeyi denedi; ayrıca çeşitli para işlemlerine girişti. Ekim 1307′de Tampliye tarikatı ilerigelenlerini tutuklatmasına sonu gelmeyen para ihtiyacının yol açmış olduğu söylenebilir. Bu keşişler son derece zengin o-larak bilinirdi; fakat tutuklama için başka sebepler gösterildi. Kralın isteği üzerine papa Clemens V bîr soruşturma yapılmasını emretti ve mahpusların kiliseye teslim edilmesini istedi. Kral, bunu kabul etti (Poitiers Kardinaller meclisi, 29 mayıs 1308), Philippe IV daha sonra, ustalıklı bir propaganda ile papayı sıkıştırdı. Kilisenin yargısıyle bir grup tarikat üyesi yakılarak idam edildi (1309). Papalık 1312′de tarikatı kaldırdı; Philippe mayıs 1314′te Tampliye tarikatının yüksek rütbeli üyelerini dininden sapmış kişiler sayarak yaktırdı. Hükümdarlığının Son yıllarına gölge düşüren tek olay bu değildir. Rezalete yol açan başka bir durum Philippe’in gelinlerini zina suçuyle Kral mahkemesinde yargılatmasıdır. Enguerrand de Marigny, krallığa eski itibarını kazandırmak için hazinenin yeniden teşkilâtlandırılması (14 ocak 1314 emirnamesi) ve yeni bir vergi konması (satış vergisi) konusunda (Paris meclisi, 1 nisan 1314) kralı ikna ederek malî durumu düzeltmeğe çalıştı. Güçlü ve düzenli bir monarşinin kurulmasında çok büyük rol oynayan Philippe IV öldüğü zaman (29 kasım 1314) Marigny son bir para reformu daha hazırlıyordu. (L)
İlgili veya benzer nitelikli ansiklopedik bilgi içeren diğer sayfalar:
- CRESCENTİUS I (veya CENCİUS) CRESCENTİUS I (veya CENCİUS), soylu bir romalı aile başkanı (patricius)...
- PHİLİPPE III Yiğit PHİLİPPE III Yiğit (Poissy 1245-Perpignan 1285), Fransa kralı (1270-1285), Louis...
- CHARLES I de France CHARLES I de France, Capet hanedanından prens (1270-Le Perray 1325),...
- PHİLİPPE Hurepel PHİLİPPE Hurepel, fransız prensi (1201′e doğr. -1234), Philippe Auguste ve...
- PHİLİPPE V PHİLİPPE V Uzun (1294-Longchamp 1322), naip, sonra Fransa kralı (1316-1322),...
- PHİLİPPE I PHİLİPPE I (1052-Melun 1108), Fransa kralı (1060-1108), Henri I ile...
- PİETRO Capua’lı PİETRO Capua’lı, italyan rahibi (Amalfi 1160′a doğr.-Roma 1242). Papa Clemens...
- PePİN PePİN Kısa (Jupille 715′e doğr. – Saint -Deniş 768), saray...
- BAKOCZ (Tamas) BAKOCZ (Tamas), Erdöd kontu (Erdöd 1442-Estergon 1521), Estergon başpiskoposu ve...
- PHİLİPPE VI DE VALOİS PHİLİPPE VI DE VALOİS (1293-Nogent-le-Roi 1350), Fransa kralı (1328-1350), Marguerite...
- CARLO III (1345-1386) CARLO III (1345-1386), Napoli (1381-1386) ve Macaristan kralı (kakoly II)...
- PONTANO (Giovanni veya Gioviano) PONTANO (Giovanni veya Gioviano), lat. Pontaııus, italyan siyaset adamı ve...
