Rus ve sovyet bilimi
Rus ve sovyet bilimi
Rusya’da bilim çok geç başladı. Bilimsel çalışmanın başlaması için, Büyük Petro-nun bütün yetkisini kullanması gerekti, özellikle teknolojiyle ilgilenen Petro, ülkeye birçok yabancı uzman getirtti ve Eukleides geometrisini eğitim programına aldı. Büyük Petro’nun ölümünden bir. yıl sonra. Petersburg’da, Paris Bilimler akademisini örnek alan bir akademi kurma yolundaki tasarı gerçekleşti. Akademide önce yalnız yabancı bilginler (isviçreli Euler, D. ve N. Bernoulli gibi) vardı.
Akademiye çağrılan ilk rus bilgini (1742) Lomonosov (1711-1765), mineralojinin temel kanunlarından birini buldu (1745), ısı ile hareket arasındaki ilişkiyi açıkladı (1747); bu yüzden Lomonosov, Lavoisier’nin öncüsü sayılır (1756). Petersburg’da bir rasathane kuruldu ve müdürlüğüne 1727-1747 arasında Delisle adlı bir fransız bilgini getirildi; sonradan rasathanenin yönetimini Grişov (1726-1760) ve Rumovskiy (1734-1812) gibi rus bilginleri aldı. Bir başka rus bilgini, fizikçi Rihmann (1711-1753) ısı üstüne deneyler yaptı (1750) ve Franklin’in yıldırım çekme deneyini tekrarlarken öldü (1753). Petrov (1761-1834), elektrik ile ilgili incelemelere ikinci bir katkıda bulundu ve alman-rus bilgini Lovits (1757-1804) ile birlikte flojiston teorisini çürüttü.
Bu dönemde yetişen bilginler arasında etnolog Kraşeninnikov’u da (1711-1755) anmak gerekir. Bilim, XIX. yy.in ilk yarısında çar Aleksandr I’in teşvikiyle, Rusya’da yayılmağa başladı, ülkede çalışan yabancı bilginler arasında, elektrik uygulamalarını geliştiren (galvanoplasti, elektrik gemisi) alman M. H. von Jacobi başta gelir. Nikolay I, dünyanın en büyük dürbününe sahip olan Pulkovo rasathanesini yaptırdı (1839). Vasiliy Struve’nin (1793-1869), daha sonra oğlunun zamanında bu rasathane, yıldızlar astronomisi alanında dünyaca ün kazandı.
Bir yıldızın ıraklık açısını ilk olarak ölçen Struve (1838), ilk rus geodezi şebekesini de hazırladı (1816-1855). Aynı döneme doğru diplomat Şilling (1786-1837), bir elektrikli telgraf sistemi buldu (1832) ve Lenz (1804-1865), indüklenmiş akımlar üstüne kendi adını taşıyan kanunu ortaya koydu (1833). Matematikçi Ostrogradskiy de kendi adiyle anılan bir formül buldu. Bu dönemde, Petersburg üniversitesinden matematikçi Çebıyşev (1821-1894) ve kadın meslektaşı Sonya Kovalevskaya yetişti (1850-1891).
Bilim, Petersburg ve Moskova dışında da yayılmağa başladı. Kazan, Harkov ve Kiev üniversiteleri önem kazandı. 1804′te açılan Kazan üniversitesinde, Lobaçevskiy (1792-1856), Eukleides’çi olmayan geometriyi kurdu (1826). Organik kimyanın üç öncüsü de Kazan’da çalıştı: Zinin (1812-1880), Butlerov (1828-1866), Markovnikov (1838-1904). özellikle Butlerov’un çalışmaları rus petrol yataklarının işletilmesiyle geniş bir uygulama alanı buldu. Nikiforov ve Zelinskiy’in çalışmaları cracking alanında, Kuçerov’un (1850-1911) çalışmaları da kataliz alanında yararlı sonuçlar verdi.
Fizikte polonyalı Wroblewski (1845 – 1888) ve Olszevski (1846-1915) gazların sıvılaştırılması üstüne, Staletov (1839-1896) magnetizma ve elektroteknik alanında, Yabloçkov (1847-1894) elektrikle aydınlatma konusunda önemli çalışmalar yaptılaı. Kimya alanında en büyük aşama, Mendeleyev’in (1834-1907), elementleri periyodik olarak sınıflandırması oldu.
1777′de rus jeolojisini kuran alman asıllı rus bilgini Pallas (1741 – 1811), mineraloji bilgini Fyodorov (1853-1919), kâşif Kotsebu (1787-1846) ve Mikluho-Maklay (1846-1888), botanikçi Timiryazev (1843-1920), Navaşin (1857-1930), Palladin (1859-1922) ve Kostıyşev (1877-1931), zoolog von Baer (1792-1876), Severtsov (1866-1936), A. Kovalevskiy (1840-1901) ve kardeşi paleontolog V. Kovalevskiy (matematikçi Sonya Kovalevskaya’nın kocası) o dönemin önemli bilginleri arasında yer alır.XX. yy. başında Rusya’da, milletlerarası ün kazanan birçok bilgin yetişti. Matematikçi Lyapunov (1857-1918) gezegenlerin denge şeklini, Markov (1856-1922) yeni bir ihtimaller hesabı usulünü inceledi; fizikçi Lebedev (1866-1912) ışığın basıncını deneysel olarak ispatladı ve Moskova Fizik derneğini kurdu. Fizik alanında ayrıca, 1907′ye doğru, fotoelektrik etkiyi inceleyen Yoffe (doğ. 1880) ve Rossing, biyokimya ve jeomagnetizma üstünde araştırmalar yapan Lazarev (1878-1942), ilk telsiz haberleşmesini sağlayan Popov (1859-1906), astronotiğin kurucusu Tsiolkovskiy (1857-1935) gibi bilginler yetişti.
Organik kimyacı Beylşteyn (1838 -1906), sinir hastalıkları uzmanı Beşterev (1857-1927), etnolog Kozlov (1863-1935), Orta Asya gezgini, fizyoloji bilgini Seçenov (1829-1905) ve özellikle 1903′te şartlı refleksleri ortaya koyan Pavlov (1849-1936) dünyaca tanındılar.
Ekim devriminden sonra bir duraklama dönemine giren bilim, tamamıyle ayrı bir ritim ve çok farklı araçlarla ilerlemeğe başladı. 1914′te Rusya’da (1939 eylülünden önceki sınırlan içinde) 289 bilim tesisi ve 10 200 bilim işçisi vardı: 1958′de bu sayılar sırasıyle 3 000 ve 240 000′e yükseldi.
Astronomi alanında Şmit’in (1944) kozmogenisi, Thov (1875-1960) tarafından «astro-botanik»in kurulması, «yıldız topluluklarının Ambarzumyan tarafından keşfi, Fesen I kov’un (doğ. 1889) yıldız astronomisi çalışmaları sayılmağa değer. Matematikte S. Bernşteyn (doğ. 1880) ve Luzin (cümleler teorisi ve gerçek değişkenler fonksiyonu), Vinogrodov (doğ. 1891) ve Şnirelman (1905 – 1938) [sayılar teorisi], P. Aleksandrov (doğ. 1896) ve Pontryagin (doğ. 1908) [topoloji], Hinçin (1894-1959) [ihtimaller hesabı], Petrovskiy (doğ. 1901) gibi bilginleri sayabiliriz.Fizikte, Lebedev Fizik enstitüsü, Leningrad Psikoteknik enstitüsü ve Fizik Problemleri enstitüsü v.b. önemli çalışmalara önayak oldu: S. t. Vavilov’un (1891 -1931) gazışı üzerine, Landsberg (1890-1957) ve Mandelştam’ın (1879-1944) Raman etkisi üstüne, Zavoyskiy (doğ. 1907) ve Kozıyrev’in billûrlardaki magnetizma üstüne, Kikoin (doğ. 1908) ve Guber’in mıknatıs gidermeyle soğutma üstüne, Frenkel (1894-1952), Landau (doğ. 1908) ve Tamm’ın (doğ. 1895) kuvanta fiziği üstüne çalışmaları. Skobeltsıyn (doğ 1892) 1927′de, Wilson odasında kozmik ışınların ilk fotoğraflarını çekti; Rutherford’un öğrencisi Kapitsa da (doğ. 1894) yoğun magnetik alanları gerçekleştirdi, helyumun çok düşük sıcaklıktaki özelliklerini inceledi ve kendini atom fiziğine adadı.
Nükleer fizik, S.S.C.B.de büyük önem kazandı: Dubno (1957) senkrofasotronu dünyanın en güçlüsüdür ve bugün beş atom santralı kurulmaktadır. Bu alanda çalışma yapan bellibaşlı bilginler Kapitsa, Veksler (doğ. 1907) [tanecik hızlandırıcıları], Blohintsev (doğ. 1908) [atom enerjisi], Hlopin (1890-1950) [radyoaktiflik], Kurçatov (doğ. 1903) ve Artsimoviç (doğ. 1909) [termonükleer enerji], Çerenkov (doğ. 1904), Frank (doğ. 1908) ve Tamm’dır (Çerenkov etkisi).
Astronotik’te Tsiolkovskiy’in başlattığı ve Tihonravov’un 1933′te (akaryakıtlı füzeler) geliştirdiği çalışmalar, Bardin, Sedov, Blagonravov v.b.nin araştırmaları sayesinde, 1957′de ilk iki «sputnik»in atılmasıyle sonuçlandı. 1961′de Yuriy Gagarin, «Vostok T» ile yörüngeye oturan ilk kozmonot oldu. Bunu daha birçok uzay uçuşu izledi. Bk. VOSTOK.Sovyet kimyasının başında Kurnakov (1860-1941) [genel kimya], Semyonov (doğ. 1896) [kinetik kimya], Nesmeyanov, Arbuzov (doğ. 1877) ve hayatın kaynağı üstüne bir teoriyle Oparin (doğ. 1894) gelir; ayrıca jeokimyacı Vernadskiy (1863-1945) ve A. Vinogradov (doğ. 1895) ile biyokim-yacı Sisakyan da (doğ. 1907) bu alanın önemli bilginleri arasında sayılabilir.
Biyolog Lepeşinskaya (doğ. 1870) hücre oluşması üstüne incelemeler yaptı; L. Stern ve Orbeli, Pavlov’un çalışmalarını sürdürdüler; N.İ. Vavilov (1837-1943) klasik genetiği geliştirdi; Lisenko (doğ. 1898), Miçurin’in deneylerine (1855-1935) dayanarak «klasik» genetiğe karşı çıktı.
Kutupta tarım için Lisenko’nun araştırmalarının kullanılması, Hazar denizi favnasının değiştirilmesi için Zenkeviç’in (doğ 1889) çalışmalarından yararlanılması, pratik uygulama alanındaki çalışmaların önemini gösterir. Botanikçi Komarov (1869-1945), paleontoloji bilgini Orlov (doğ. 1893), kendi alanlarında önemli çalışmalar yaptılar. Meçnikov’un buluşları (1845-1916) ve Bogomolets’in (1881-1946) yaşlanma problemi üstüne ve Filatov’un (1875-1956) saydam tabaka üstüne buluşları da kayda değer.• Bilimsel araştırma teşkilâtı. Başlıca bilimsel araştırma kurumu S.S.C.B. Bilimler akademisidir. Ama bu akademinin yanı sıra, kendi araştırma kurumları olan ve üniversitelerle gitgide daha sıkı bir ilişki kuran işletmelerin sayısı da artmaktadır. Araştırmacılar, yalnız alışılmış usullerle değil, bazı bölgelerde uygulanan bilgi olimpiyat’ları ile de seçilir. Bu olimpiyatların esası, soru yarışmaları açmak ve en iyi esvapları gönderen gençleri deneme için bir süre çalıştırmaktır. Sibirya’da kurulmuş olan ünlü akademi sitesi «Akademgorodok»ta uygulanan usul budur. Akademgorodok’a benzeyen başka bilim şehirleri, Tomsk, Teremki (Ukrayna) ve irkutsk’ta inşa edilmektedir.
• öncü kesim: atom enerjisi. En yoğun çalışmalar bu alanda yer alır. Teorik araştırmalar, Dubna enstitüsünde ve dünyanın en güçlü tanecik hızlandırıcısının (70 Ge V) bulunduğu Serpuhov enstitüsünde yapılmaktadır. Bazı dallarda, meselâ termonükleer ergime konusunda sovyet fiziğinin A. B.D.’den ileri olduğu anlaşılıyor.
Atom santralları gibi bazı alanlarda ise özel bir çaba gösterilmiyor. Bu santralların en önemlileri arasında, 210 MW’lık, hafif su ile çalışan Novovoronej santralı ile 350 MW’lık, hızlı nötronlu Şevçenko santralı (Hazar bölgesinde) anılmağa değer. 1964′te hizmete açılan Novovoronej santralının bir bölümü, yakın bir gelecekte 400 MW’a yükseltilerek ve daha düşük maliyetle elektrik enerjisi üretebilecek.Askerî alanda, bugüne kadar denenen bombaların en güçlüsü 30 ekim 1961′de hazırlanan 57 Mt’luk atom bombasıdır.
• Uzay. Sovyet uzay çalışmaları gerek askerî güç, gerek siyasî itibar ve bilimsel ilerleme yönünden önemlidir. Amerikan kaynaklarına göre S.S.C.B. bu konuya gayrısafî millî gelirinin yüzde birinden faz lasını harcamakta ve bu alanda bir buçuk. milyon kişi çalıştırmaktadır. Bu para, yüz de olarak, A.B.D.’nin aynı iş için ayırdı ğı paraya eşit olmakla birlikte, tutar olarak A.B.D.’nin harcadığı paradan daha azdır.
Sovyetlerin en önemli füze yapım fabrikalarından biri Karaganda’dadır. En tanınmış uzay üssü Baykonur’dakidir, son yıllarda Arhangelsk’te de bir üs kurulmuştur. Yapma uydular arasında en kalabalık ve en gizli tutulan seri «Kosmos» diziş: dir (400′den fazla). Bu uyduların yanı sıra, 12 saatlik bir yörünge üzerinde dolanan telekomünikasyon uydusu «Molniya gibi özel donatımlı uydular da vardır.
Uzay fethinin her aşamasında S.S.C.B. birinci oldu: ilk yapma uyduyu («Sputnik») atan (1957), ilk uzay adamını (1961), ilk uzay kadınını (1963), üç kişilik ilk uzay «mürettebatını (1964) uzaya gönderen devle: Sovyetler dir. Uzayda ilk «yürüyen» de yine bir sovyet yurttaşı oldu (1965). Aya ilk, «yumuşak inişi» yapan ve Ay’ın çevresinde otomatik bir istasyonu yörüngesine o turtan da (1966) Sovyetlerdi.
• Temel araştırmalar. Bu çeşit araştırma lar Bilimler akademisinin çok sayıdaki enstitüsünde, merkezinde, bu kurumun yardımcı kuruluşları ve çeşitli federatif cumhuriyetlerin buna benzer kuruluşlarında yapılır. Bu arada, özellikle astronomiye karsı. gençler arasında büyük ilgi duyulmaktadır. Gençlik, ülkenin çok sayıdaki rasat hane ve uzay inceleme merkezinden yararlanır. Kırım ve Ermenistan’da kurulmuş olan 2,60 m’lik iki teleskop ise araştırıcıların ilgisini çekmektedir.
Kafkasya’nın kuzeyindeki bir rasathanede bulunan 6 m’lik teleskop dünyanın en büyük gözlem a raçlarından biridir. Yüksek enerjiler ve tanecik fiziği alanında önemli kişilerden bir Dubna Atom Araştırmaları merkezinden Şuviîo’dur. Kuvanta mekaniği ve elektroniği de, temel araştırmaların ön planda tutul duğu bilim dallarından biridir ve bu konuyle ilgili araştırmacılar üç Nobel ödülü almıştır. Landau, yarı taneciklerden yararlanarak çok düşük ısı olaylarını (helyumun aşırı akışkanlığı) açıklayabildi; Basom ile Prohorov da Townes’ın maşerini geliştirdiler.
Kimyada Semyonov, tepkimelerin kinetiği konusundaki matematik teorisiyle dikkati çekti. S.S.C.B. Sağlık bakanlığının açıklamasına göre, Rusya dünyadaki doktorların dörtte birine sahiptir (hastahanelerde çalışan doktor sayısı 550 000). Bu biyoloji ve tıp araştırmalarının genişliği konusunda yeterince fikir verir. Sovyet Rus ya için milletlerarası bilimsel işbirliği büyük önem taşımaktadır. Sovyet Bilimler akademisi 95 ülkenin bilim kuruluşlarıyle ilişki kurmuştur ve 105 milletlerarası bilir kurumunda da üyedir.
Kategori Bilgi, Rusya | Yorumlar kapalı
17 Temmuz 2009 Tarihinde Saat 15:01 de sitemize eklenen bu döküman için Etiketler:ADLÎ TIP, Ağrı, akademinin kurulması, alman astronomi, Araştırma, araştırma enstitüsü, astronomi bilgini, astronomi bilginleri, Asya asıllı, Atkı işçisi, atom bombası, atom enerjisi, Aydın, Aydınlatma, Bilimler akademisi, Biyokimya, botanikçi, Butlerov, cumhuriyet, değişken genler, Deneysel Fizik enstitüsü, din bilgini, Duyu organı, elektrik enerjisi, elektroteknik problemler, Ermeni asıllı, Eukleides, Fizik enstitüsü, fizyoloji, fizyoloji bilgini, Frank birliği, Franklin, fransız asıllı, fransız bilgini, Füze üssü, Gelecek zaman, Gramın yüzde biri, güçlü adam, Hazar denizi, ilgili olmayan, ilim adamı, inceleyen bilim, inceleyen ilim, isviçreli kimyacı, isviçreli matematikçi, Kars, Kiev üniversitesi, kutup yıldızı, magnetizma, malı olmayan, Maliye bakanlığı, Maliye müdürlüğü, maliye yönetimi, maliyet, matematikçi, Mıknatıs, Milletlerarası, mineraloji bilgini, Nobel Kimya ödülü, Nükleer, nükleer enerji, nükleer fizik, olimpiyat, Ostrogradski, para çekmek, Paris, Petersburg, Petro devri, petrol yatakları, PETROVSK, psikoteknik, radyoaktif, Raman etkisi, REFLEKS, rus fizyoloji bilgini, Rus ve sovyet bilimi, Saatli bomba, Saf teknik, SAĞLIK, sıcak su kaynağı, sıcak su kaynakları, Sıcaklık, sinir sistemi, telgraf, tıp araştırmaları, tıp bilgini, Ukrayna, üniversite, üstün olma, üstü açık yer, uzay gemisi, Wroblewski, yatak odası, yönetim bölgesi
Rus ve sovyet bilimi hakkında bilgi içeren tüm dizin yazıları için tıklayınız: Rus ve sovyet bilimi hakkında >>
Yorum yap
Eğer yorum yapmak istiyorsanız aşağıdaki formu kullanabilirsiniz.
